Rejection sensitive dysphoria (RSD) και ΔΕΠΥ: όταν η απόρριψη πονά υπερβολικά

Rejection sensitive dysphoria (RSD) λέγεται ο έντονος συναισθηματικός πόνος μετά από απόρριψη ή κριτική, πραγματική ή φανταστική. Ο όρος έγινε γνωστός ανάμεσα σε ανθρώπους με ΔΕΠΥ και αυτισμό, κυρίως μέσα από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Δεν είναι επίσημη διάγνωση. Η έρευνα μιλά για «ευαισθησία στην απόρριψη» και για «συναισθηματική απορρύθμιση», που είναι συχνή στη ΔΕΠΥ και συχνά βελτιώνεται με τη θεραπεία της ΔΕΠΥ.

Πού βρέθηκε ο όρος

Τον όρο τον εισήγαγε ο αμερικανός ψυχίατρος William Dodson, με βάση την κλινική του εμπειρία με ανθρώπους με ΔΕΠΥ. Διαδόθηκε κυρίως μέσα από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Το RSD δεν είναι επίσημα αναγνωρισμένο σύμπτωμα ή διάγνωση.

Στην έρευνα υπάρχει εδώ και δεκαετίες ο όρος «ευαισθησία στην απόρριψη». Οι άνθρωποι με υψηλή ευαισθησία:

• περιμένουν με αγωνία ότι θα απορριφθούν,

• βλέπουν εύκολα απόρριψη σε ασαφείς συμπεριφορές των άλλων,

• αντιδρούν πολύ έντονα όταν την νιώθουν.

Στις σχέσεις, αυτός ο τρόπος αντίδρασης φθείρει την ικανοποίηση και των δύο συντρόφων.

Πώς το περιγράφουν οι ίδιοι οι άνθρωποι με ΔΕΠΥ

• Σε συζητήσεις με προπτυχιακούς φοιτητές με ΔΕΠΥ, η απόρριψη έφερνε δυσάρεστες σωματικές αισθήσεις, άγχος και θλίψη. Οι φοιτητές έκρυβαν αυτά τα συναισθήματα, απομακρύνονταν από τους άλλους και ένιωθαν μοναξιά.

• Σε έρευνα με 355 ενήλικες με ΔΕΠΥ για τις σχέσεις τους, ένα από τα κύρια θέματα ήταν «το συναισθηματικό τρενάκι της ευαισθησίας στην απόρριψη».

• Σε ομάδες συζήτησης με 43 νεαρούς ενήλικες με ΔΕΠΥ, οι περισσότεροι είπαν ότι τα διαγνωστικά κριτήρια δεν περιγράφουν την εμπειρία τους. Ανέφεραν δυσκολία να ρυθμίσουν τα συναισθήματά τους, με παράδειγμα το RSD.

Αυτές είναι ποιοτικές μελέτες: δείχνουν πώς βιώνεται το φαινόμενο, όχι πόσο συχνό είναι.

Τι λέει η έρευνα για τη σχέση με τη ΔΕΠΥ

• Ευαισθησία στην απόρριψη: σε 4.150 φοιτητές αμερικανικών πανεπιστημίων, όσο περισσότερα συμπτώματα ΔΕΠΥ είχαν, τόσο μεγαλύτερη ήταν και η ευαισθησία τους στην απόρριψη.

• Συναισθηματική απορρύθμιση: σε συγκεντρωτική ανάλυση 13 μελετών με 2.535 ανθρώπους, οι ενήλικες με ΔΕΠΥ είχαν πολύ περισσότερη δυσκολία στη ρύθμιση των συναισθημάτων από ό,τι οι υγιείς. Η μεγαλύτερη διαφορά ήταν στη συναισθηματική αστάθεια, και όσο βαρύτερη η ΔΕΠΥ, τόσο εντονότερη η απορρύθμιση.

• Σε όλη τη ζωή: μια ανασκόπηση στο American Journal of Psychiatry κατέληξε ότι η συναισθηματική απορρύθμιση είναι συχνή στη ΔΕΠΥ σε όλες τις ηλικίες και ότι είναι από τις βασικές αιτίες δυσκολίας στην καθημερινότητα.

Στην αξιολόγηση της ΔΕΠΥ ρωτώ και πώς βιώνετε την κριτική. Η απάντηση, μαζί με το υπόλοιπο ιστορικό, βοηθά να φανεί τι βρίσκεται πίσω από τον πόνο της απόρριψης: η ΔΕΠΥ, το άγχος, η κατάθλιψη ή χαρακτηριστικά αυτισμού, που συχνά συνυπάρχουν.

Δεν είναι μόνο ΔΕΠΥ

• Αυτισμός: σε συνεντεύξεις με 19 αυτιστικούς ενήλικες, η έντονη ευαισθησία στην απόρριψη περιγράφηκε ως εξουθενωτική, με σωματική ένταση, πόνο και αναβίωση παλιών απορρίψεων. Συχνά δεν την έπαιρναν σοβαρά οι άλλοι, ακόμη και επαγγελματίες υγείας.

• Κατάθλιψη: στο DSM-5, η «διαπροσωπική ευαισθησία στην απόρριψη» είναι ένα από τα χαρακτηριστικά της κατάθλιψης με «άτυπα χαρακτηριστικά».

Γι' αυτό η έντονη ευαισθησία στην απόρριψη δεν αρκεί για να μιλήσουμε για ΔΕΠΥ. Η διάγνωση της ΔΕΠΥ στηρίζεται στα συμπτώματα προσοχής, υπερκινητικότητας και παρορμητικότητας από την παιδική ηλικία. Δείτε το άρθρο για τα συμπτώματα της ΔΕΠΥ ενηλίκων.

Μια κριτική ματιά στον όρο

Ένα άρθρο του 2026 στο ολλανδικό περιοδικό ψυχιατρικής σημειώνει ότι ο όρος RSD μπορεί να δώσει στους ανθρώπους αναγνώριση και αίσθηση ότι δεν είναι μόνοι. Επισημαίνει όμως και τέσσερις κινδύνους:

• μπορεί να ενισχύσει το στίγμα, και αυτό που βάζει κανείς στον εαυτό του,

• παρουσιάζει την ευαισθησία ως έμφυτη και αφήνει στην άκρη τους κοινωνικούς και περιβαλλοντικούς παράγοντες,

• προκαλεί σύγχυση ορολογίας,

• στηρίζεται σε περιορισμένα ερευνητικά δεδομένα.

Η πρότασή του είναι να μιλάμε για «ευαισθησία στην απόρριψη», έναν όρο που έχει μελετηθεί. Με απλά λόγια: η εμπειρία είναι αληθινή, η ετικέτα είναι ακόμη ανοιχτή.

Τι βοηθά

Δεν υπάρχει θεραπεία που να έχει μελετηθεί ειδικά για το RSD. Υπάρχουν όμως στοιχεία για τη συναισθηματική απορρύθμιση στη ΔΕΠΥ:

• Η θεραπεία της ΔΕΠΥ. Σε συγκεντρωτική ανάλυση 9 τυχαιοποιημένων μελετών σε ενήλικες, τα διεγερτικά φάρμακα και η ατομοξετίνη βελτίωσαν μέτρια τη συναισθηματική αστάθεια. Η βελτίωση ήταν περίπου το μισό από αυτή στα βασικά συμπτώματα της ΔΕΠΥ, γι' αυτό οι ερευνητές σημειώνουν ότι κάποιοι χρειάζονται και ψυχοθεραπεία. Για τις επιλογές, δείτε το άρθρο Θεραπεία ΔΕΠΥ ενηλίκων και το άρθρο για τα φάρμακα της ΔΕΠΥ στην Ελλάδα.

• Γνωσιακή-συμπεριφορική θεραπεία (ΓΣΘ). Σε ενήλικες με ΔΕΠΥ, η ΓΣΘ ήταν καλύτερη από τη λίστα αναμονής και από άλλες ενεργές παρεμβάσεις στη μείωση των συμπτωμάτων. Οι μελέτες μέτρησαν τα συμπτώματα της ΔΕΠΥ, όχι ειδικά την ευαισθησία στην απόρριψη.

Αυτό που νιώθετε δεν είναι απόδειξη για την πραγματικότητα. Όταν η σκέψη λέει «αν αργεί να απαντήσει, δεν με θέλει», ρωτήστε τον εαυτό σας: τι άλλο θα μπορούσε να σημαίνει;

Ο στόχος δεν είναι να μην σας απορρίψει ποτέ κανείς, ούτε να αποφεύγετε κάθε πιθανό «όχι». Είναι να μάθετε να το αντέχετε. Αυτό δουλεύεται σταδιακά, με μικρά και συγκεκριμένα βήματα.

Πότε να ζητήσετε βοήθεια

• Μια κριτική ή ένα «όχι» σας ρίχνει για μέρες.

• Αποφεύγετε να ζητάτε πράγματα, να δοκιμάζετε κάτι νέο ή να λέτε τη γνώμη σας, για να μην απορριφθείτε.

• Οι αντιδράσεις σας φθείρουν τις σχέσεις ή τη δουλειά σας.

• Έχετε ή υποψιάζεστε ΔΕΠΥ και τα συναισθήματα σας κατακλύζουν συχνά.

Ασφάλεια: Αν μετά από μια απόρριψη έχετε σκέψεις να βλάψετε τον εαυτό σας, ζητήστε βοήθεια αμέσως: 166 (ΕΚΑΒ), 112, ή Γραμμή Παρέμβασης για την Αυτοκτονία 1018, όλο το 24ωρο.

Πώς μπορώ να βοηθήσω

Κλείστε ραντεβού για αξιολόγηση ΔΕΠΥ ενηλίκων, στο ιατρείο στα Τρίκαλα ή online. Δείτε τη σελίδα ΔΕΠΥ ενηλίκων και, για τις σχέσεις, το άρθρο ΔΕΠΥ και σχέσεις. Η πρώτη συζήτηση μπορεί να γίνει και από το σπίτι σας: δείτε τη σελίδα ψυχίατρος online.

Το άρθρο είναι ενημερωτικό και δεν αντικαθιστά την ατομική κλινική αξιολόγηση. Μην αλλάζετε και μη διακόπτετε αγωγή που ήδη παίρνετε χωρίς να μιλήσετε με τον γιατρό σας.

Πηγές

1. van Asselt A. Rejection sensitivity dysphoria: a critical reflection (στα ολλανδικά, με αγγλική περίληψη). Tijdschr Psychiatr. 2026. PMID: 41944472

2. Cleveland Clinic. Rejection Sensitive Dysphoria (RSD) (ενημέρωση 30/8/2022, ανάγνωση 12/11/2026).

3. Downey G, Feldman SI. Implications of rejection sensitivity for intimate relationships. J Pers Soc Psychol. 1996. doi:10.1037//0022-3514.70.6.1327

4. Rowney-Smith A, Sutton B, Quadt L, Eccles JA. The lived experience of rejection sensitivity in ADHD - A qualitative exploration. PLoS One. 2026. doi:10.1371/journal.pone.0314669

5. O'Brien M και συν. "I Felt Like a Burden": An Exploration Into the Experience of Romantic Relationships for People With ADHD. J Marital Fam Ther. 2026. doi:10.1111/jmft.70097

6. Ginapp CM και συν. "Dysregulated not deficit": A qualitative study on symptomatology of ADHD in young adults. PLoS One. 2023. doi:10.1371/journal.pone.0292721

7. de Arellano AB και συν. Rejection Sensitivity as a Moderator of the Association between ADHD Symptoms and Alcohol and Cannabis Use Among College Students. Subst Use Misuse. 2026. doi:10.1080/10826084.2026.2693052

8. Beheshti A, Chavanon ML, Christiansen H. Emotion dysregulation in adults with attention deficit hyperactivity disorder: a meta-analysis. BMC Psychiatry. 2020. doi:10.1186/s12888-020-2442-7

9. Shaw P, Stringaris A, Nigg J, Leibenluft E. Emotion dysregulation in attention deficit hyperactivity disorder. Am J Psychiatry. 2014. doi:10.1176/appi.ajp.2013.13070966

10. van Asselt A, Roke Y, Begeer SM, Scheeren AM. 'Feeling constantly kicked down': A qualitative phenomenological study exploring rejection sensitivity in autistic adults. Autism. 2025. doi:10.1177/13623613251376893

11. Łojko D, Rybakowski JK. Atypical depression: current perspectives. Neuropsychiatr Dis Treat. 2017. doi:10.2147/NDT.S147317

12. Moukhtarian TR και συν. Effects of stimulants and atomoxetine on emotional lability in adults: A systematic review and meta-analysis. Eur Psychiatry. 2017. doi:10.1016/j.eurpsy.2017.05.021

13. Young Z, Moghaddam N, Tickle A. The Efficacy of Cognitive Behavioral Therapy for Adults With ADHD: A Systematic Review and Meta-Analysis of Randomized Controlled Trials. J Atten Disord. 2020. doi:10.1177/1087054716664413