Θεραπεία ΔΕΠΥ ενηλίκων: φάρμακα, CBT και παρακολούθηση

Η θεραπεία της ΔΕΠΥ στους ενήλικες συνήθως συνδυάζει κατανόηση της διάγνωσης, πρακτικές προσαρμογές, ψυχολογική θεραπεία όπως η CBT και, όταν υπάρχει διάγνωση και κλινική ανάγκη, φαρμακευτική αγωγή, με τακτική παρακολούθηση. Χτίζεται γύρω από τους δικούς σας στόχους και οι επιλογές γίνονται από κοινού με τον ιατρό. Το άρθρο εξηγεί κάθε μέρος σε γενικές γραμμές. Δεν υπόσχεται κανένα συγκεκριμένο αποτέλεσμα.

Ξεκινάμε από τους στόχους, όχι από μια λίστα συμπτωμάτων

Ένα καλό πλάνο ξεκινά από μια συγκεκριμένη ερώτηση: πώς θα ήταν το «καλύτερα» σε τρεις μήνες; Να ολοκληρώνετε τις εργασίες που μαζεύονται στη δουλειά; Λιγότεροι καβγάδες στο σπίτι για πράγματα που ξεχάστηκαν; Να επανέλθουν οι σπουδές σας σε τροχιά; Το βρετανικό πρότυπο αξιολόγησης ζητά να εξετάζονται μετρήσιμοι στόχοι θεραπείας πριν ξεκινήσει η θεραπεία [1].

Το πλάνο μετατρέπει τους στόχους σε συγκεκριμένα επόμενα βήματα με ορισμένο χρόνο επανεξέτασης. Κάθε συνεδρία έχει ατζέντα, συγκεκριμένα επόμενα βήματα και ορισμένο διάστημα επανεκτίμησης.

Κατανόηση και πρακτικές προσαρμογές

Η πρώτη θεραπεία είναι συνήθως η εξήγηση: τι είναι η ΔΕΠΥ, πώς εμφανίζεται στη ζωή σας και γιατί δεν είναι ελάττωμα χαρακτήρα. Το NHS αναφέρει ότι βοηθούν και οι προσαρμογές στον τρόπο ζωής και στον χώρο εργασίας [2]. Στην πράξη κοιτάμε ρουτίνες, περιβάλλον και φόρτο εργασίας και αλλάζουμε ό,τι μπορεί να αλλάξει.

Το να μη νιώθετε καλά σε ένα περιβάλλον που δεν σας ταιριάζει δεν είναι αποτυχία, είναι αναμενόμενη αντίδραση. Γι' αυτό το πλάνο κοιτάζει και το περιβάλλον, όχι μόνο εσάς.

Ψυχολογική θεραπεία και CBT

Η γνωσιακή συμπεριφορική θεραπεία (CBT) δουλεύει ταυτόχρονα με τις σκέψεις, τη συμπεριφορά και τις καθημερινές συνήθειες. Για ενήλικες με ΔΕΠΥ, το NICE προτείνει να προσφέρεται τουλάχιστον μια δομημένη ψυχολογική παρέμβαση εστιασμένη στη ΔΕΠΥ, με τακτική παρακολούθηση, που μπορεί να περιλαμβάνει στοιχεία CBT ή πλήρη κύκλο. Εξετάζεται όταν κάποιος προτιμά να μην παίρνει φάρμακα, δυσκολεύεται να τα παίρνει, τα βρίσκει αναποτελεσματικά ή ανεκτά με δυσκολία, ή όταν η αγωγή βοηθά μόνο εν μέρει [3].

Τι δείχνει η έρευνα; Μια μετα-ανάλυση του 2023 με 28 τυχαιοποιημένες μελέτες βρήκε ότι η CBT μείωσε τα βασικά συμπτώματα της ΔΕΠΥ και τα συναισθηματικά συμπτώματα, όπως κατάθλιψη και άγχος, και βελτίωσε την αυτοεκτίμηση και την ποιότητα ζωής. Οι συγγραφείς δήλωσαν «συγκρατημένα αισιόδοξοι» [4]. Μια μικρή παλαιότερη μελέτη σε 31 ενήλικες που είχαν ακόμη συμπτώματα υπό αγωγή βρήκε ότι η προσθήκη CBT είχε καλύτερο αποτέλεσμα από την αγωγή μόνη της (56% έναντι 13% ανταποκρίσεων) [5]. Η συναίνεση της Παγκόσμιας Ομοσπονδίας ΔΕΠΥ προσθέτει επιφύλαξη: στις δύο μελέτες που είχαν ομάδες ελέγχου με ενεργή παρέμβαση και τυφλούς αξιολογητές, οι βελτιώσεις ήταν μικρές [6]. Η τίμια περίληψη λοιπόν είναι: η CBT βοηθά πολλούς ανθρώπους, αλλά το πόσο βοηθά διαφέρει και δεν είναι εγγυημένο.

Τι γίνεται στις συνεδρίες CBT; Συνήθως κοινή κατανόηση των δυσκολιών σας, ατζέντα, πρακτική επίλυση προβλημάτων, προγραμματισμός και εργασίες για το σπίτι ανάμεσα στις συνεδρίες. Ο Δρ. Μυλωνάς έχει εξειδικευμένη εκπαίδευση στη CBT.

Δύο ιδέες από την εργαλειοθήκη της CBT έχουν μεγάλη σημασία για δυσκολίες τύπου ΔΕΠΥ.

• Η αποφυγή συντηρεί το πρόβλημα. Όταν η αποφυγή συντηρεί το πρόβλημα, στόχος είναι η σταδιακή έκθεση ή το συμπεριφορικό πείραμα, όχι η αναμονή να φύγει το άγχος. Για τη δουλειά που αναβάλλετε συνεχώς, αυτό σημαίνει ένα μικρό πρώτο βήμα με χρονόμετρο και μετά έλεγχο του τι πραγματικά συνέβη.

• Σκέψη «όλα ή τίποτα». Το «αν δεν το κάνω άψογα, δεν έχει νόημα» είναι συμπέρασμα, όχι γεγονός. Μια σωκρατική ερώτηση το δοκιμάζει: αν κάνετε το μισό της εργασίας, είναι το ίδιο με το να μην κάνετε τίποτα;

Η CBT για τη ΔΕΠΥ είναι δομημένη και σύντομη, και δουλεύει δεξιότητες που χρειάζεστε τώρα, όχι το μακρινό παρελθόν: να οργανώνετε την εβδομάδα, να ξεκινάτε μια εργασία, να λέτε κάτι δύσκολο με πιο ήρεμο τρόπο. Μια νέα δεξιότητα μαθαίνεται λίγο όπως η οδήγηση: στην αρχή χειροκίνητα, βήμα βήμα, και μετά γίνεται μόνη της.

Φαρμακευτική αγωγή, σε γενικές γραμμές

Η φαρμακευτική αγωγή είναι μία επιλογή και όχι η προεπιλογή. Εξετάζεται όταν υπάρχει διάγνωση και κλινική ανάγκη και πρέπει να ξεκινά και να παρακολουθείται από ειδικό [2]. Η διεθνής συναίνεση αναφέρει ότι αρκετά φάρμακα είναι ασφαλή και αποτελεσματικά σε ελεγχόμενες μελέτες [6]. Μια μεγάλη δικτυακή μετα-ανάλυση του 2018 με 133 τυχαιοποιημένες μελέτες (51 σε ενήλικες) βρήκε ότι, στους ενήλικες, αρκετές κατηγορίες φαρμάκων μείωσαν τα βασικά συμπτώματα, όπως τα αξιολόγησε ο κλινικός, περισσότερο από το εικονικό φάρμακο γύρω στις 12 εβδομάδες. Κάποιες ήταν λιγότερο ανεκτές από το εικονικό φάρμακο και δεν υπήρχαν αρκετά δεδομένα για τις 26 και τις 52 εβδομάδες [7]. Από αυτά προκύπτουν δύο πράγματα: το βραχυπρόθεσμο όφελος τεκμηριώνεται για αρκετές κατηγορίες, ενώ τα μακροπρόθεσμα στοιχεία είναι πιο περιορισμένα, και γι' αυτό η παρακολούθηση έχει σημασία.

Πριν εξεταστεί οποιοδήποτε φάρμακο, ο ιατρός χρειάζεται το ιατρικό και οικογενειακό ιστορικό σας, έλεγχο για καρδιαγγειακά προβλήματα και αρχικές τιμές πίεσης, σφυγμών και βάρους. Το ΗΚΓ δεν απαιτείται ρουτίνα για όλους [1].

Η απόφαση είναι κοινή. Οι εναλλακτικές παρουσιάζονται και η απόφαση παίρνεται από κοινού· η ψυχοθεραπεία και η φαρμακευτική αγωγή είναι επιλογές που συζητούνται μαζί, και οι παρενέργειες συζητούνται με χρονοδιάγραμμα και περίοδο δοκιμής. Σε κάθε επανεξέταση υπάρχει και ένας απλός έλεγχος συμμόρφωσης: πώς το παίρνετε στην πράξη και τι σας εμποδίζει;

Το αν θα λάβετε συνταγή το αποφασίζει ο ιατρός μετά το ραντεβού. Συνταγή δεν υπόσχεται ποτέ εκ των προτέρων. Τον Οκτώβριο 2026 η γκάμα των φαρμάκων για ΔΕΠΥ που υπάρχουν στα ελληνικά φαρμακεία είναι περιορισμένη. Αν το πλάνο σας χρειάζεται κάτι που δεν κυκλοφορεί, ο ιατρός εξηγεί τις επιλογές, μεταξύ των οποίων και τη διαδικασία ατομικής εισαγωγής μέσω του ΕΟΦ.

Η παρακολούθηση: εκεί κρίνεται στην πράξη η θεραπεία

Η θεραπεία δεν είναι μία συνταγή ή μία συνεδρία. Το NICE συμβουλεύει ότι, για ενήλικες που παίρνουν φάρμακα, οι σφυγμοί και η πίεση ελέγχονται πριν και μετά από κάθε αλλαγή δόσης και κάθε έξι μήνες, και το βάρος κάθε έξι μήνες. Οι αιματολογικές εξετάσεις ή τα ΗΚΓ ρουτίνας δεν συνιστώνται, εκτός αν υπάρχει κλινική ένδειξη [3].

Σε μια επίσκεψη παρακολούθησης στο ιατρείο εξετάζουμε πώς πάνε τα πράγματα στην καθημερινότητα σε σχέση με τους στόχους σας, τον ύπνο, την όρεξη, το βάρος, την πίεση και τους σφυγμούς, τις παρενέργειες και αν το πλάνο ταιριάζει ακόμη. Αν δεν υπάρχει ανταπόκριση ή αν αλλάξουν τα προβλήματα, αλλάζει και το πλάνο. Περισσότερα στη σελίδα Παρακολούθηση και μακροχρόνια φροντίδα. Για θέματα φαρμάκων υπάρχει η σελίδα Διαχείριση φαρμακευτικής αγωγής και για την ψυχολογική δουλειά η Ψυχοθεραπεία. Η παρακολούθηση μπορεί να γίνεται και με βιντεοκλήση. Στην παρακολούθηση ανήκουν και ερωτήματα καθημερινής ασφάλειας, όπως η ΔΕΠΥ και η οδήγηση.

Αν θεραπείες που δοκιμάσατε στο παρελθόν δεν βοήθησαν, αυτό το ιστορικό εξετάζεται ξανά και δεν θεωρείται τελική απάντηση. Ελέγχουμε αν οι προηγούμενες δοκιμές είχαν επαρκή δόση και κράτησαν αρκετά ώστε να κριθούν. Και όταν ένα μέρος του τωρινού σχεδίου δουλεύει, προτιμάμε μια στοχευμένη προσθήκη από το να αλλάξουν όλα μαζί.

Αν ζείτε ή επισκέπτεστε την Ελλάδα χωρίς ΑΜΚΑ

Αν δεν έχετε ΑΜΚΑ, ηλεκτρονική συνταγογράφηση είναι πάλι δυνατή μετά από αξιολόγηση. Χρειάζεστε το διαβατήριό σας και μια διεύθυνση email. Δεν υπάρχει αποζημίωση από τον ΕΟΠΥΥ, άρα πληρώνετε την πλήρη τιμή στο φαρμακείο. Ο κωδικός της συνταγής έρχεται με email και τον δίνετε στον φαρμακοποιό. Ισχύει και για τα ελεγχόμενα φάρμακα και είναι το ίδιο για τους τουρίστες. Τα στοιχεία υπάρχουν σε αυτό το άρθρο.

Τι δεν μπορεί να υποσχεθεί η θεραπεία

Καμία θεραπεία δεν υπόσχεται συγκεκριμένο αποτέλεσμα. Στόχος είναι να μειωθεί ο αντίκτυπος της ΔΕΠΥ στην καθημερινότητά σας, και το πλάνο επανεξετάζεται σε ορισμένα διαστήματα. Αν δεν έχετε ακόμη διάγνωση, το πρώτο βήμα είναι η αξιολόγηση: δείτε τη σελίδα υπηρεσίας ΔΕΠΥ ενηλίκων ή πηγαίνετε κατευθείαν στο ημερολόγιο κρατήσεων. Το ιατρείο εξυπηρετεί Τρίκαλα, Καρδίτσα, Καλαμπάκα και online σε όλη την Ελλάδα (Άννης Κομνηνής 1-3, 3ος όροφος, 42131 Τρίκαλα).

Το άρθρο είναι γενική ενημέρωση και δεν αντικαθιστά την ιατρική εξέταση.

Πηγές

1. Adamou M, Arif M, Asherson P, et al. The adult ADHD assessment quality assurance standard (UKAAN AQAS). Front Psychiatry 2024;15:1380410. https://doi.org/10.3389/fpsyt.2024.1380410

2. NHS. ADHD in adults (last reviewed 19 March 2025). https://www.nhs.uk/conditions/adhd-adults/

3. NICE. Attention deficit hyperactivity disorder: diagnosis and management (NG87), amended September 2019 (recommendations 1.5.16-1.5.18, 1.8.5-1.8.11). Αντίγραφο στο NCBI Bookshelf: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK493361/

4. Liu CI, Hua MH, Lu ML, Goh KK. Effectiveness of cognitive behavioural-based interventions for adults with attention-deficit/hyperactivity disorder extends beyond core symptoms: a meta-analysis of randomized controlled trials. Psychol Psychother 2023;96(3):543-559. https://doi.org/10.1111/papt.12455

5. Safren SA, Otto MW, Sprich S, et al. Cognitive-behavioral therapy for ADHD in medication-treated adults with continued symptoms. Behav Res Ther 2005;43(7):831-842. https://doi.org/10.1016/j.brat.2004.07.001

6. Faraone SV, Banaschewski T, Coghill D, et al. The World Federation of ADHD International Consensus Statement: 208 evidence-based conclusions about the disorder. Neurosci Biobehav Rev 2021;128:789-818. https://doi.org/10.1016/j.neubiorev.2021.01.022

7. Cortese S, Adamo N, Del Giovane C, et al. Comparative efficacy and tolerability of medications for attention-deficit hyperactivity disorder in children, adolescents, and adults: a systematic review and network meta-analysis. Lancet Psychiatry 2018;5(9):727-738. https://doi.org/10.1016/S2215-0366(18)30269-4