ΔΕΠΥ ενηλίκων και οδήγηση: τι δείχνει η έρευνα

Σύντομη απάντηση

Σύμφωνα με μελέτες που ευρετηριάζονται στο PubMed, οι ενήλικες με ΔΕΠΥ φαίνεται ότι έχουν κατά μέσο όρο αυξημένο κίνδυνο τροχαίων συμβάντων σε σχέση με ενήλικες χωρίς ΔΕΠΥ. Η αύξηση δεν είναι ίδια για όλους και επηρεάζεται από παράγοντες όπως η ένταση των συμπτωμάτων, το άγχος, η χρήση αλκοόλ, η ηλικία και οι συνήθειες οδήγησης. Η ΔΕΠΥ δεν σημαίνει ότι κάποιος δεν μπορεί να οδηγήσει. Οι ερευνητικές ενδείξεις αφορούν ομάδες ανθρώπων και δεν προβλέπουν τι θα συμβεί σε ένα συγκεκριμένο άτομο.

Γιατί ενδιαφέρει το θέμα

Η οδήγηση απαιτεί συνεχή προσοχή, γρήγορη λήψη αποφάσεων και έλεγχο της παρορμητικότητας. Αυτές είναι λειτουργίες που μπορεί να επηρεάζονται στη ΔΕΠΥ. Πολλοί ενήλικες αναρωτιούνται αν η διάγνωση επηρεάζει την ασφάλειά τους στον δρόμο. Στο άρθρο συνοψίζονται όσα αναφέρει η βιβλιογραφία και επισημαίνεται τι δεν είναι γνωστό.

Τι είδαν οι μελέτες για τον κίνδυνο

• Ολλανδική μελέτη με 330 ενήλικες με ΔΕΠΥ και 330 ομάδα ελέγχου (συγχρονική μελέτη, ερωτηματολόγια αυτοαναφοράς): η διάγνωση συνδέθηκε με μεγαλύτερη πιθανότητα για 3 ή περισσότερα τροχαία (OR = 2,72). Στα αποτελέσματα συμμετείχαν επίσης το άγχος, η εχθρικότητα και το αλκοόλ. (Bron et al., 2018)

• Μελέτη με συνεχή καταγραφή της πραγματικής οδήγησης σε 3.226 οδηγούς: ο κίνδυνος συγκρούσεων αυξανόταν περίπου 5% για κάθε αύξηση στη βαθμολογία σοβαρότητας των συμπτωμάτων. Στην ομάδα με αυτοαναφερόμενη ΔΕΠΥ ο λόγος ρυθμού ήταν 1,46 και στην ομάδα με κατάθλιψη 1,34, δηλαδή παρόμοιος. Αυτό υποδηλώνει ότι μέρος του κινδύνου μπορεί να σχετίζεται με δυσκολία συγκέντρωσης γενικότερα. (Aduen et al., 2018)

• Μελέτη σε οδηγούς 65-79 ετών: όσοι ανέφεραν ΔΕΠΥ είχαν υψηλότερη συχνότητα αναφερόμενων τροχαίων (προσαρμοσμένος λόγος ρυθμού 1,74). Η ΔΕΠΥ ορίστηκε βάσει αυτοαναφοράς, άρα υπάρχουν περιορισμοί. (Liu et al., 2023)

• Μελέτη σε εφήβους και νεαρούς ενήλικες (έως 25 ετών): μεταξύ όσων είχαν δίπλωμα, ο κίνδυνος για πρώτο ατύχημα ήταν 1,36 φορές υψηλότερος στην ομάδα με ΔΕΠΥ. Επιπλέον, οι νέοι με ΔΕΠΥ αποκτούσαν δίπλωμα λιγότερο συχνά και σε μεγαλύτερη ηλικία. (Curry et al., 2017)

• Μελέτη με καταγραφή βίντεο στην οδήγηση νεαρών ενηλίκων: στην ομάδα με ΔΕΠΥ καταγράφηκαν περισσότερα συμβάντα με παρορμητική, ριψοκίνδυνη ή αποσπώμενη συμπεριφορά. (Merkel et al., 2013)

Παράγοντες που φαίνεται να επηρεάζουν τον κίνδυνο

• Ένταση συμπτωμάτων: ο κίνδυνος φαίνεται να αυξάνεται όσο αυξάνεται η σοβαρότητα (Aduen et al., 2018).

• Συνοδά προβλήματα: άγχος, εχθρικότητα και χρήση αλκοόλ συνδέθηκαν με δυσμενέστερα αποτελέσματα στην ολλανδική μελέτη (Bron et al., 2018).

• Εκτελεστικές λειτουργίες: σε έφηβους με ΔΕΠΥ, περισσότερα λάθη παρορμητικότητας σε δοκιμασία Go/No-Go συνδέθηκαν με περισσότερες μακρές αποστάσεις του βλέμματος από τον δρόμο σε προσομοιωτή. Η μελέτη αφορά εφήβους, άρα η μεταφορά στους ενήλικες είναι αβέβαιη. (Lynch et al., 2023)

• Οικογενειακό περιβάλλον και στάσεις για την οδική ασφάλεια: σε φοιτητές (4.392 συμμετέχοντες), ορισμένες πτυχές της επικοινωνίας γύρω από την ασφαλή οδήγηση φάνηκε να επηρεάζουν τη σχέση ανάμεσα στα συμπτώματα ΔΕΠΥ και την επικίνδυνη οδήγηση. Τα αποτελέσματα ήταν μικτά. (Burns et al., 2022)

Τι ξέρουμε για τη θεραπεία και την οδήγηση

Η βιβλιογραφία δεν είναι ομοιογενής. Μια συστηματική ανασκόπηση 15 τυχαιοποιημένων μελετών (έως το 2013) κατέληγε ότι, γενικά, τα διεγερτικά σε θεραπευτικές δόσεις συνδέονταν με βελτίωση της επίδοσης στην οδήγηση (σε προσομοιωτή ή αυτοκίνητο), με πιο συνεπή βελτίωση σε εφήβους και νεαρούς ενήλικες, ενώ για την ατομοξετίνη τα αποτελέσματα ήταν αντικρουόμενα (Gobbo & Louzã, 2014). Μια νεότερη διπλά τυφλή μελέτη διασταυρούμενου σχεδιασμού σε 44 νεαρούς ενήλικες βρήκε παρόμοια επίδοση στον προσομοιωτή μεταξύ δύο σκευασμάτων (Madaan et al., 2024). Αντίθετα, σε αναδρομική μελέτη εφήβων από το Medicaid των ΗΠΑ δεν βρέθηκε στατιστικά ισχυρή ένδειξη ότι η χρήση φαρμάκου συνδέεται με λιγότερα ατυχήματα ή παραβάσεις (Winterstein et al., 2020), και στη μελέτη του Aduen το συνηθισμένο θεραπευτικό σχήμα δεν μείωσε τον κίνδυνο. Συνολικά, τα δεδομένα για τον πραγματικό κίνδυνο ατυχημάτων είναι πιο αδύναμα από τα δεδομένα για την επίδοση σε προσομοιωτή. Το άρθρο δεν αποτελεί θεραπευτική σύσταση: κάθε απόφαση για θεραπεία ανήκει στον θεράποντα ιατρό.

Περιορισμοί των μελετών

• Πολλές μελέτες βασίζονται σε αυτοαναφορά (για ΔΕΠΥ ή για ατυχήματα), κάτι που μπορεί να παραμορφώνει τα αποτελέσματα.

• Οι περισσότερες μελέτες γίνονται στις ΗΠΑ και στη βόρεια Ευρώπη. Δεν βρέθηκαν ελληνικά δεδομένα στη σχετική αναζήτηση.

• Οι συσχετίσεις δεν αποδεικνύουν αιτιότητα.

Συχνές ερωτήσεις

Μπορεί ένας ενήλικας με ΔΕΠΥ να οδηγεί;

Η ΔΕΠΥ από μόνη της δεν αποκλείει την οδήγηση. Οι μελέτες δείχνουν στατιστικά αυξημένο κίνδυνο σε επίπεδο ομάδων, όχι ατομική πρόβλεψη. Ο κίνδυνος φαίνεται να διαφέρει ανάλογα με τα συμπτώματα και τα συνοδά προβλήματα.

Επηρεάζει η φαρμακευτική αγωγή την οδήγηση;

Η βιβλιογραφία δείχνει ποικίλα ευρήματα, κυρίως από προσομοιωτές και μικρές μελέτες. Η σχέση με την οδήγηση πρέπει να συζητείται με τον θεράποντα ιατρό.

Παίζει ρόλο το άγχος ή η κατάθλιψη;

Στις μελέτες που προαναφέρθηκαν, το άγχος και η εχθρικότητα συνδέθηκαν με δυσμενέστερα αποτελέσματα στη ΔΕΠΥ. Σε μία μελέτη, η κατάθλιψη συνδεόταν με παρόμοιο αυξημένο κίνδυνο.

Ισχύουν τα ίδια για ηλικιωμένους;

Μία μελέτη σε οδηγούς 65-79 ετών έδειξε αυξημένο κίνδυνο, αλλά βασίστηκε σε αυτοαναφορά διάγνωσης.

Πότε να ζητήσω αξιολόγηση;

Αν η απροσεξία ή η παρορμητικότητα επηρεάζουν την καθημερινότητα, συμπεριλαμβανομένης της οδήγησης, αξίζει μια συζήτηση με ειδικό.

Πηγές

1. Bron TI, et al. Risk factors for adverse driving outcomes in Dutch adults with ADHD and controls. Accid Anal Prev. 2018;111:338-344. https://doi.org/10.1016/j.aap.2017.12.011 (PMID 29274569)

2. Aduen PA, et al. ADHD, depression, and motor vehicle crashes: A prospective cohort study of continuously-monitored, real-world driving. J Psychiatr Res. 2018;101:42-49. https://doi.org/10.1016/j.jpsychires.2018.02.026 (PMID 29547761)

3. Liu Y, et al. Motor Vehicle Crash Risk in Older Adult Drivers With Attention-Deficit/Hyperactivity Disorder. JAMA Netw Open. 2023;6(10):e2336960. https://doi.org/10.1001/jamanetworkopen.2023.36960 (PMID 37792374)

4. Curry AE, et al. Motor Vehicle Crash Risk Among Adolescents and Young Adults With Attention-Deficit/Hyperactivity Disorder. JAMA Pediatr. 2017;171(8):756-763. https://doi.org/10.1001/jamapediatrics.2017.0910 (PMID 28604931)

5. Merkel RL, et al. Comparison of On-Road Driving Between Young Adults With and Without ADHD. J Atten Disord. 2013;20(3):260-269. https://doi.org/10.1177/1087054712473832 (PMID 23400213)

6. Lynch JD, et al. Executive Functioning as a Predictor of Adverse Driving Outcomes in Teen Drivers With ADHD. J Atten Disord. 2023;27(14):1650-1661. https://doi.org/10.1177/10870547231197210 (PMID 37688481)

7. Burns AB, et al. ADHD and dangerous driving in emerging adults: The moderating role of family climate for road safety. Accid Anal Prev. 2022;178:106819. https://doi.org/10.1016/j.aap.2022.106819 (PMID 36174249)

8. Gobbo MA, Louzã MR. Influence of stimulant and non-stimulant drug treatment on driving performance in patients with attention deficit hyperactivity disorder: a systematic review. Eur Neuropsychopharmacol. 2014;24(9):1425-1443. https://doi.org/10.1016/j.euroneuro.2014.06.006 (PMID 25044052)

9. Madaan V, et al. A Randomized, Phase 3, Double-Blind, Crossover Comparison of Multilayer, Extended-Release Methylphenidate (PRC-063), and Lisdexamfetamine in the Driving Performance of Young Adults With ADHD. J Atten Disord. 2024;28(6):947-956. https://doi.org/10.1177/10870547241226634 (PMID 38404033)

10. Winterstein AG, et al. Medication Use for ADHD and the Risk of Driving Citations and Crashes Among Teenage Drivers: A Population-Based Cohort Study. J Atten Disord. 2020;25(11):1511-1518. https://doi.org/10.1177/1087054720915768 (PMID 32338114)

Γενική ενημέρωση, δεν υποκαθιστά ιατρική συμβουλή. Σε επείγον περιστατικό καλέστε το 112 ή πηγαίνετε στα επείγοντα του πλησιέστερου νοσοκομείου.

Συγγραφέας: Δρ. Γεώργιος Μυλωνάς, Ψυχίατρος – Ψυχοθεραπευτής. Τελευταία ενημέρωση: 29 Οκτωβρίου 2026.