ΔΕΠΥ και αλκοόλ, κάπνισμα, ουσίες: γιατί συνδέονται και τι βοηθά

Σύντομη απάντηση

Η ΔΕΠΥ και οι διαταραχές χρήσης ουσιών συνυπάρχουν συχνά. Περίπου 1 στους 4 ανθρώπους που θεραπεύονται για εξάρτηση έχει και ΔΕΠΥ. Αν υπάρχουν και τα δύο, χρειάζεται να αντιμετωπιστούν μαζί. Η θεραπεία μόνο του ενός συχνά αφήνει το άλλο να το υπονομεύει.

Τι δείχνουν οι μελέτες

• Στους ανθρώπους με εξάρτηση: Σε μετα-ανάλυση 29 μελετών, το 23,1% των ασθενών με διαταραχή χρήσης ουσιών είχε και ΔΕΠΥ. Το ποσοστό ήταν χαμηλότερο στην εξάρτηση από κοκαΐνη απ' ό,τι στο αλκοόλ και στα οπιοειδή. Η μελέτη δεν περιλάμβανε το κάπνισμα.

• Στα παιδιά με ΔΕΠΥ, χρόνια μετά: Σε μετα-ανάλυση μελετών που παρακολούθησαν παιδιά ως την ενήλικη ζωή, όσα είχαν ΔΕΠΥ είχαν μεγαλύτερη πιθανότητα να εμφανίσουν κατάχρηση ή εξάρτηση από νικοτίνη, αλκοόλ, κάνναβη, κοκαΐνη και άλλες ουσίες.

• Μια λεπτομέρεια που μετράει: Στην ίδια μελέτη, τα παιδιά με ΔΕΠΥ δεν ήταν πιο πιθανό να έχουν δοκιμάσει αλκοόλ, ήταν όμως πιο πιθανό να φτάσουν σε κατάχρηση ή εξάρτηση. Δηλαδή το θέμα δεν είναι τόσο «αν θα πιουν», όσο «πώς θα πιουν».

Γιατί συνδέονται

Δεν υπάρχει μία αιτία. Πιθανοί μηχανισμοί:

• Παρορμητικότητα: «άλλο ένα ποτήρι», δύσκολο σταμάτημα εκεί που ο άλλος θα σταματούσε.

• Αναζήτηση έντασης και βαρεμάρα: η ουσία κάνει τη μέρα «πιο ενδιαφέρουσα».

• Αυτοθεραπεία: κάποιοι ενήλικες περιγράφουν ότι το αλκοόλ ή η κάνναβη «ηρεμούν το μυαλό», τους βοηθούν να κοιμηθούν ή να νιώθουν άνετα κοινωνικά. Η ανακούφιση είναι σύντομη και το κόστος μεγαλώνει με τον χρόνο.

Στο ιατρείο το λέμε απλά: μια θεραπεία με ιατρική παρακολούθηση είναι πιο υγιής από το αλκοόλ για να νιώθετε άνετα. Αν το ποτήρι έχει γίνει ο μόνος τρόπος να ησυχάσει το μυαλό, αυτό είναι πληροφορία για την αξιολόγηση, όχι λόγος ντροπής.

Πώς γίνεται η αξιολόγηση όταν υπάρχει χρήση

Σε κάθε αξιολόγηση ΔΕΠΥ ρωτώ ευθέως για αλκοόλ, κάνναβη, άλλες ουσίες, κάπνισμα και καφεΐνη, γιατί επηρεάζουν και τα συμπτώματα και την επιλογή θεραπείας. Η διάγνωση στηρίζεται στο ιστορικό από την παιδική ηλικία και στη δομημένη συνέντευξη DIVA-5, ώστε να ξεχωρίζουμε τι υπήρχε πριν τη χρήση και τι προκαλεί η ίδια η ουσία. Δείτε επίσης ASRS ή DIVA-5: τεστ ή διάγνωση;.

Θεραπεία: τα δύο μαζί

• Η θεραπεία γίνεται εξατομικευμένα και λαμβάνει υπόψη τη χρήση ουσιών στην επιλογή και στην παρακολούθηση. Οι επιλογές εξηγούνται στο Θεραπεία ΔΕΠΥ ενηλίκων.

• Η ψυχοθεραπεία βοηθά να βρεθούν άλλοι τρόποι για την ανία, το άγχος και τον ύπνο.

• Αν υπάρχει σωματική εξάρτηση, η διακοπή πρέπει να γίνει με ιατρική βοήθεια. Η απότομη διακοπή αλκοόλ μετά από βαριά καθημερινή χρήση μπορεί να είναι επικίνδυνη.

Αν ανησυχείτε για τον εαυτό σας

Μερικές ερωτήσεις για να το σκεφτείτε:

• Πίνετε ή καπνίζετε περισσότερο απ' ό,τι σχεδιάζατε;

• Χρειάζεστε την ουσία για να κοιμηθείτε, να ηρεμήσετε ή να βγείτε;

• Έχει επηρεάσει τη δουλειά, την οδήγηση ή τις σχέσεις σας;

• Έχετε προσπαθήσει να κόψετε και δεν τα καταφέρατε;

Αν απαντήσατε «ναι» σε κάποια, αξίζει μια συζήτηση με γιατρό. Δεν χρειάζεται να έχει φτάσει το πράγμα «στο άκρο».

Ασφάλεια: Σε σημάδια δηλητηρίασης, σύγχυση, σπασμούς ή σκέψεις αυτοκαταστροφής, καλέστε το 166 (ΕΚΑΒ) ή το 112. Γραμμές βοήθειας για τις εξαρτήσεις: ΚΕΘΕΑ 1145 και ΟΚΑΝΑ 1031. Οι δομές τους ανήκουν πλέον στον Εθνικό Οργανισμό Πρόληψης και Αντιμετώπισης Εξαρτήσεων (ΕΟΠΑΕ).

Κλείστε ραντεβού για αξιολόγηση ΔΕΠΥ

Πηγές

• van Emmerik-van Oortmerssen K και συν. Prevalence of ADHD in substance use disorder patients: a meta-analysis and meta-regression analysis. Drug Alcohol Depend. 2012;122(1-2):11-19. doi:10.1016/j.drugalcdep.2011.12.007 (PubMed)

• Lee SS, Humphreys KL, Flory K, Liu R, Glass K. Prospective association of childhood ADHD and substance use and abuse/dependence: a meta-analytic review. Clin Psychol Rev. 2011;31(3):328-341. doi:10.1016/j.cpr.2011.01.006 (PubMed)

• Υπουργείο Υγείας, απάντηση στη Βουλή 12/5/2026 (ίδρυση ΕΟΠΑΕ, ν. 5129/2024): hellenicparliament.gr

• Υπουργείο Υγείας, «Τηλεφωνικές γραμμές βοήθειας για τις εξαρτήσεις»: moh.gov.gr