ASRS ή DIVA-5: ένα τεστ ελέγχου δεν είναι διάγνωση

Το ASRS είναι ερωτηματολόγιο ελέγχου, όχι διάγνωση. Μπορεί να σας δείξει ότι αξίζει μια αξιολόγηση, αλλά μόνο η κλινική αξιολόγηση, που στο ιατρείο είναι η δομημένη συνέντευξη DIVA-5, μπορεί να επιβεβαιώσει ή να αποκλείσει τη ΔΕΠΥ στους ενήλικες.

Τι είναι το ASRS

Το ASRS (Adult ADHD Self-Report Scale) είναι σύντομο ερωτηματολόγιο που αναπτύχθηκε με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας. Βαθμολογείτε πόσο συχνά παρατηρείτε προβλήματα προσοχής, ανησυχίας και παρορμητικότητας. Παίρνει λίγα λεπτά και δεν κοστίζει τίποτα, και γι’ αυτό είναι χρήσιμο: η ΔΕΠΥ στους ενήλικες υποδιαγιγνώσκεται σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες και τα απλά εργαλεία βοηθούν τον κόσμο να κάνει το πρώτο βήμα [7]. Μπορείτε να το δοκιμάσετε στη σελίδα των τεστ.

Ένα εργαλείο ελέγχου όμως απαντά σε στενή ερώτηση: «αξίζει να ψάξουμε παραπέρα;». Δεν απαντά στο «έχω ΔΕΠΥ;».

Τι μπορεί και τι δεν μπορεί να σας πει το σκορ

Η έρευνα πάνω στην ίδια την κλίμακα δείχνει γιατί το αποτέλεσμα δεν είναι ετυμηγορία:

• Ένα θετικό αποτέλεσμα δεν είναι διάγνωση. Στη μελέτη που προσάρμοσε το ASRS στα κριτήρια του DSM-5, η εξάερωτη εκδοχή είχε θετική προγνωστική αξία 67,3% στον γενικό πληθυσμό. Με απλά λόγια, περίπου ένας στους τρεις που βγήκαν θετικοί δεν πληρούσε τα κριτήρια στην πλήρη διαγνωστική συνέντευξη. Σε δείγμα κλινικής, όπου οι άνθρωποι ήδη ζητούν βοήθεια, η ειδικότητα 74,0% σήμαινε ότι περίπου ένας στους τέσσερις χωρίς ΔΕΠΥ βγήκε παρ’ όλα αυτά θετικός [3].

• Ένα αρνητικό αποτέλεσμα δεν αποκλείει τη ΔΕΠΥ. Στη μελέτη επικύρωσης που προηγήθηκε, το εξάερωτο εργαλείο είχε ευαισθησία 68,7%, δηλαδή περίπου τρεις στους δέκα που πληρούσαν τα κλινικά κριτήρια δεν εντοπίστηκαν [2]. Σε μελέτη 404 ατόμων σε εσωτερική θεραπεία για εξάρτηση από το αλκοόλ, το ASRS εντόπισε μόλις το 57,1% όσων διαγνώστηκαν μετά από δομημένη συνέντευξη, και οι συγγραφείς τονίζουν ότι ένα αρνητικό αποτέλεσμα ελέγχου δεν σημαίνει αναγκαστικά απουσία ΔΕΠΥ [4]. Η ομάδα αυτή είναι ειδική, οπότε δεν διαβάζουμε τον αριθμό ως ποσοστό για όλους, αλλά το συμπέρασμα μεταφέρεται: μια κλίμακα αυτοαναφοράς μπορεί να υποεκτιμά.

Οι μελέτες μετρούν διαφορετικά πράγματα σε διαφορετικές ομάδες, γι’ αυτό δεν σας δίνω έναν «αριθμό ακρίβειας». Το σημείο είναι πιο απλό. Ένα ερωτηματολόγιο μετράει συμπτώματα. Δεν μπορεί να ρωτήσει γιατί συμβαίνουν, αν ξεκίνησαν στην παιδική ηλικία ή πόσο παρεμβαίνουν στη ζωή σας.

Τι χρειάζεται για να τεθεί διάγνωση

Το NICE είναι σαφές: η ΔΕΠΥ πρέπει να διαγιγνώσκεται από ειδικό ή κατάλληλα εκπαιδευμένο κλινικό μετά από πλήρη κλινική και ψυχοκοινωνική αξιολόγηση, πλήρες αναπτυξιακό και ψυχιατρικό ιστορικό, αναφορές παρατηρητών όπου γίνεται και εκτίμηση της ψυχικής κατάστασης. Αναφέρει επίσης ότι η διάγνωση δεν πρέπει να τίθεται αποκλειστικά με βάση δεδομένα από κλίμακες. Τα συμπτώματα πρέπει να εμφανίζονται συχνά, σε δύο ή περισσότερα σημαντικά περιβάλλοντα, και να προκαλούν τουλάχιστον μέτρια λειτουργική έκπτωση [1].

Ένα βρετανικό πρότυπο ποιότητας για την αξιολόγηση της ΔΕΠΥ ενηλίκων ακολουθεί την ίδια λογική: η αξιολόγηση γίνεται μέσα σε πλήρη ψυχιατρική και νευροαναπτυξιακή εκτίμηση, με ημιδομημένη συνέντευξη που αναδεικνύει παραδείγματα από την πραγματική ζωή και με αξιολόγηση της λειτουργικής επίπτωσης [6].

Τι είναι η συνέντευξη DIVA-5

Η DIVA-5 είναι δομημένη συνέντευξη που βασίζεται στα 18 συμπτώματα ΔΕΠΥ του DSM-5. Για κάθε σύμπτωμα εξετάζουμε την παιδική ηλικία και την ενήλικη ζωή, με συγκεκριμένα παραδείγματα, και πώς επηρεάζει διαφορετικούς τομείς της ζωής [5]. Στην πράξη σας ρωτώ πώς φαίνεται ένα σύμπτωμα μια συνηθισμένη Τρίτη, πώς φαινόταν στο σχολείο και πώς εμφανίζεται στη δουλειά και στις σχέσεις. Αν υπάρχει γονιός, σύντροφος ή παλιό σχολικό έγγραφο για τα πρώτα χρόνια, συμπληρώνει την εικόνα.

Το DIVA Foundation σημειώνει επίσης ότι η συνέντευξη χρησιμοποιείται παράλληλα με γενική ψυχιατρική αξιολόγηση [5]. Αυτό μετράει, επειδή το άγχος, η κατάθλιψη, τα προβλήματα ύπνου και το τραύμα μπορεί να μιμούνται τη ΔΕΠΥ ή να συνυπάρχουν. Όταν το σκορ και η ιστορία δεν ταιριάζουν, η συνέντευξη είναι εκεί που βρίσκουμε το γιατί.

Τα ερωτηματολόγια έχουν θέση, αλλά γύρω από τη συνέντευξη, όχι στη θέση της. Κλίμακες δίνονται και σε εσάς και σε κάποιον που σας γνωρίζει, ώστε να συγκριθούν δύο ματιές στην ίδια συμπεριφορά, ενώ άλλα ερωτηματολόγια εξετάζουν τη διάθεση και το άγχος. Στηρίζουν τη συνέντευξη· δεν αποφασίζουν αντί γι’ αυτήν.

Γιατί ένα σκορ από μόνο του μπορεί να παραπλανήσει

Όταν βγάζετε υψηλό σκορ και σταματάτε εκεί, κινδυνεύετε με λάθος εξήγηση, επειδή το άγχος, ο κακός ύπνος ή η πεσμένη διάθεση μπορούν να ανεβάσουν τις ίδιες απαντήσεις. Όταν βγάζετε χαμηλό σκορ και σταματάτε εκεί, κινδυνεύετε να χάσετε μια πραγματική δυσκολία, επειδή πολλοί ενήλικες έχουν περάσει χρόνια αντισταθμίζοντας και απαντούν με τη λογική «έτσι είμαι εγώ». Και τα δύο λάθη προέρχονται από μία συνήθεια: να αντιμετωπίζουμε έναν αριθμό σαν συμπέρασμα.

Οι παρακάτω σκέψεις εμφανίζονται συχνά γύρω από τα αποτελέσματα τεστ, και αξίζει να τις δοκιμάζετε αντί να τις πιστεύετε:

• Άσπρο-μαύρη σκέψη: «Το τεστ λέει ναι, άρα σίγουρα το έχω» ή «λέει όχι, άρα απλώς είμαι τεμπέλης». Το σκορ είναι μία πληροφορία.

• Διάβασμα σκέψης: «Ο γιατρός θα νομίσει ότι ζητάω απλώς μια ετικέτα». Η αξιολόγηση υπάρχει για να βρει τι ισχύει για εσάς, μαζί και το ενδεχόμενο να είναι κάτι άλλο.

• Καταστροφολογία: «Αν είναι ΔΕΠΥ, όλο μου το παρελθόν πήγε χαμένο». Η διάγνωση εξηγεί το παρελθόν. Δεν το ακυρώνει.

Ρωτήστε τον εαυτό σας κάτι συγκεκριμένο: αν βγάλατε πολύ υψηλό σκορ και η δουλειά, οι σχέσεις και η καθημερινότητά σας πηγαίνουν καλά, τι σας λέει αυτό; Κι αν βγάλατε χαμηλό αλλά κάθε εβδομάδα διαλύεται με τον ίδιο τρόπο, είναι το «δεν υπάρχει πρόβλημα» το ειλικρινές συμπέρασμα;

Το σκορ είναι ένας αριθμός. Αυτό που μετράει είναι πώς λειτουργεί η ζωή σας στην καθημερινότητα.

Ένα σκορ δεν μπορεί επίσης να ακούσει τη διαφορά ανάμεσα σε δύο φράσεις που τσεκάρουν το ίδιο κουτάκι. Το «είμαι πεσμένος» και το «δεν είμαι λυπημένος, απλώς δεν ξεκινάω» μπορεί και τα δύο να σημαίνουν ότι οι δουλειές μένουν στη μέση, όμως το πρώτο δείχνει προς την κατάθλιψη και το δεύτερο περισσότερο προς τη ΔΕΠΥ. Αυτή η διαφορά φαίνεται μόνο στη συζήτηση.

Τι γίνεται μετά την αξιολόγηση

Παίρνετε γραπτή έκθεση και σαφή εξήγηση. Αν τεθεί διάγνωση, συζητάμε τις επιλογές μαζί, συμπεριλαμβανομένης της ψυχολογικής δουλειάς και, όπου ταιριάζει, των ιατρικών επιλογών, με τα πλεονεκτήματα και τις πιθανές παρενέργειες να συζητιούνται από την αρχή, με χρονοδιάγραμμα και περίοδο δοκιμής. Αν δεν είναι ΔΕΠΥ, θα το πούμε καθαρά και θα δούμε τι άλλο μπορεί να εξηγεί τις δυσκολίες σας. Το αν θα προταθεί οποιαδήποτε θεραπεία αποφασίζεται μετά την αξιολόγηση, ποτέ πριν.

Μετά την αξιολόγηση φεύγετε με κοινή κατανόηση του προφίλ σας, συγκεκριμένα επόμενα βήματα και ορισμένο διάστημα για να δούμε πώς λειτουργούν.

Μερικές φορές η οριστική διάγνωση περιμένει ένα ακόμη κομμάτι: τη μαρτυρία ενός τρίτου προσώπου για την παιδική σας ηλικία, συνήθως ενός γονέα, ή του συντρόφου σας. Αν αυτό δεν γίνεται, η απόφαση στηρίζεται στην κλινική συνέντευξη. Σε κάθε περίπτωση, ξέρετε από πριν ποιον δρόμο ακολουθούμε και γιατί.

Πότε να ζητήσετε αξιολόγηση

Το ερώτημα δεν είναι «έχω κάποια από αυτά τα χαρακτηριστικά;». Τα περισσότερα άτομα αναγνωρίζουν μερικά. Το ερώτημα είναι αν οι δυσκολίες εμποδίζουν σε τακτική βάση τη δουλειά, τις σπουδές, τις σχέσεις ή την καθημερινή λειτουργικότητα και αν υπήρχαν από την παιδική ηλικία. Η απλή δυσφορία δεν είναι το κριτήριο. Η επαναλαμβανόμενη παρεμβολή είναι.

Αν αυτό σας περιγράφει, κάντε το επόμενο βήμα αντί να περιμένετε να νιώσετε έτοιμοι. Η δράση προηγείται της διάθεσης: κλείστε την πρώτη συνεδρία και στο μεταξύ σημειώστε τρεις πραγματικές καταστάσεις του τελευταίου μήνα. Βοηθούν περισσότερο στο ραντεβού από οποιοδήποτε σκορ. Ο οδηγός προετοιμασίας λέει τι να φέρετε.

Δέχομαι ενήλικες στα Τρίκαλα, την Καρδίτσα, την Καλαμπάκα και online σε όλη την Ελλάδα, στα ελληνικά ή τα αγγλικά. Η αξιολόγηση γίνεται συνήθως σε 2 συνεδρίες διάρκειας 45 λεπτών, των 130 € η καθεμία. Η σελίδα ΔΕΠΥ ενηλίκων εξηγεί πώς λειτουργεί, αυτό το άρθρο περνά τη διαδικασία βήμα βήμα και μπορείτε να κλείσετε ραντεβού απευθείας.

Ενημερωτικό περιεχόμενο. Δεν αντικαθιστά την εξατομικευμένη αξιολόγηση.

Πηγές

1. NICE. Attention deficit hyperactivity disorder: diagnosis and management (NG87), recommendations 1.2.2, 1.3.1–1.3.4. https://www.nice.org.uk/guidance/ng87/chapter/recommendations (ανακτήθηκε 29/10/2026)

2. Kessler RC, Adler L, Ames M, et al. The World Health Organization Adult ADHD Self-Report Scale (ASRS): a short screening scale for use in the general population. Psychol Med 2005;35(2):245-256. https://doi.org/10.1017/S0033291704002892

3. Ustun B, Adler LA, Rudin C, et al. The World Health Organization Adult Attention-Deficit/Hyperactivity Disorder Self-Report Screening Scale for DSM-5. JAMA Psychiatry 2017;74(5):520-527. https://doi.org/10.1001/jamapsychiatry.2017.0298

4. Luderer M, Kaplan-Wickel N, Richter A, et al. Screening for adult attention-deficit/hyperactivity disorder in alcohol dependent patients: Underreporting of ADHD symptoms in self-report scales. Drug Alcohol Depend 2019;195:52-58. https://doi.org/10.1016/j.drugalcdep.2018.11.020

5. DIVA Foundation. About DIVA-5. https://www.divacenter.eu/diva-5/about-diva-5/ (ανακτήθηκε 29/10/2026)

6. Adamou M, Arif M, Asherson P, et al. The adult ADHD assessment quality assurance standard. Front Psychiatry 2024;15:1380410. https://doi.org/10.3389/fpsyt.2024.1380410

7. Kooij JJS, Bijlenga D, Salerno L, et al. Updated European Consensus Statement on diagnosis and treatment of adult ADHD. Eur Psychiatry 2019;56:14-34. https://doi.org/10.1016/j.eurpsy.2018.11.001