Σχιζοσυναισθηματική διαταραχή: τι είναι, συμπτώματα, θεραπεία

Σχιζοσυναισθηματική διαταραχή λέγεται η χρόνια ψυχική διαταραχή στην οποία συνυπάρχουν συμπτώματα ψύχωσης, όπως ψευδαισθήσεις ή παραληρητικές ιδέες, και επεισόδια μανίας ή κατάθλιψης. Βρίσκεται ανάμεσα στη σχιζοφρένεια και στη διπολική διαταραχή, και η διάγνωσή της είναι από τις πιο δύσκολες στην ψυχιατρική. Αντιμετωπίζεται, συνήθως με συνδυασμό φαρμάκων, ψυχοθεραπείας και τακτικής παρακολούθησης.

Τι ακριβώς είναι

Το αμερικανικό διαγνωστικό εγχειρίδιο DSM-5 ζητά να ισχύουν όλα τα παρακάτω:

• σε μία συνεχή περίοδο της νόσου, ένα μεγάλο επεισόδιο μανίας ή κατάθλιψης εμφανίζεται μαζί με τα συμπτώματα της σχιζοφρένειας· αν είναι κατάθλιψη, πρέπει να υπάρχει πεσμένη διάθεση

• υπάρχει διάστημα τουλάχιστον 2 εβδομάδων με ψευδαισθήσεις ή παραληρητικές ιδέες χωρίς επεισόδιο διάθεσης

• τα συμπτώματα της διάθεσης υπάρχουν στο μεγαλύτερο μέρος της συνολικής διάρκειας της νόσου

• τα συμπτώματα δεν οφείλονται σε ουσία, φάρμακο ή άλλη ιατρική πάθηση

Υπάρχουν δύο τύποι. Στον διπολικό τύπο εμφανίζονται επεισόδια μανίας και μερικές φορές και κατάθλιψης. Στον καταθλιπτικό τύπο εμφανίζονται μόνο επεισόδια κατάθλιψης.

Σχιζοφρένεια, διπολική ή σχιζοσυναισθηματική;

Η διαφορά κρίνεται κυρίως από τον χρόνο:

• Διπολική διαταραχή ή κατάθλιψη με ψυχωσικά στοιχεία: η ψύχωση εμφανίζεται μόνο μέσα στα επεισόδια της διάθεσης.

• Σχιζοσυναισθηματική διαταραχή: η ψύχωση συνεχίζεται τουλάχιστον 2 εβδομάδες και χωρίς επεισόδιο διάθεσης, ενώ τα επεισόδια της διάθεσης καλύπτουν το μεγαλύτερο μέρος της νόσου.

• Σχιζοφρένεια: τα επεισόδια της διάθεσης, αν υπάρχουν, καλύπτουν μικρό μέρος της συνολικής διάρκειας.

Γι' αυτό η διάγνωση συχνά δεν μπαίνει με την πρώτη επίσκεψη. Σε ανάλυση 31 μελετών που ξαναξέτασαν τους ίδιους ασθενείς (συνήθως μετά από δύο χρόνια), το 36% όσων είχαν αρχικά διάγνωση σχιζοσυναισθηματικής διαταραχής πήρε αργότερα άλλη διάγνωση: 19% σχιζοφρένεια, 14% διαταραχή της διάθεσης και 6% άλλη. Οι ερευνητές συστήνουν η διάγνωση να επανεξετάζεται στην πορεία της νόσου και η θεραπεία να προσαρμόζεται.

Τη διάγνωση την αντιμετωπίζω ως υπόθεση εργασίας που επανεξετάζεται, όχι ως ετικέτα για πάντα. Στην αξιολόγηση ζητώ και πληροφορίες από κάποιον που σας ξέρει καλά, γιατί η σειρά των συμπτωμάτων μέσα στον χρόνο φαίνεται καλύτερα από δύο ματιές.

Πόσο συχνή είναι;

Σε έρευνα σε αντιπροσωπευτικό δείγμα 8.028 ενηλίκων στη Φινλανδία, η σχιζοσυναισθηματική διαταραχή είχε εμφανιστεί κάποια στιγμή στο 0,32% του πληθυσμού. Η σχιζοφρένεια στο 0,87%. Η βάση δεδομένων StatPearls αναφέρει ότι είναι συχνότερη στις γυναίκες και ότι η έναρξη είναι συχνά στη νεαρή ενήλικη ζωή. Μεγάλες επιδημιολογικές μελέτες λείπουν, εν μέρει γιατί τα κριτήρια άλλαξαν πολλές φορές.

Ποια είναι τα συμπτώματα;

Ψυχωσικά:

• ψευδαισθήσεις, συχνότερα φωνές

• παραληρητικές ιδέες, για παράδειγμα ότι κάποιος σας παρακολουθεί ή σας βλάπτει

• αποδιοργανωμένη ομιλία ή συμπεριφορά

Της διάθεσης:

• σε μανία: πολύ αυξημένη ενέργεια, ελάχιστη ανάγκη για ύπνο, γρήγορη ομιλία, παρορμητικές αποφάσεις

• σε κατάθλιψη: πεσμένη διάθεση, απώλεια ενδιαφέροντος, κόπωση, σκέψεις απελπισίας

Μια ανασκόπηση του 2019 σημειώνει ότι η πορεία της βρίσκεται ανάμεσα σε εκείνη της σχιζοφρένειας και εκείνη της διπολικής διαταραχής, και ότι φαίνεται να έχει υψηλή κληρονομικότητα.

Πώς αντιμετωπίζεται;

Φάρμακα. Η βάση είναι τα αντιψυχωσικά. Ανάλογα με τον τύπο προστίθενται σταθεροποιητές της διάθεσης ή αντικαταθλιπτικά.

• Σε ανασκόπηση των μελετών που αφορούσαν μόνο ασθενείς με σχιζοσυναισθηματική διαταραχή, η παλιπεριδόνη (από το στόμα και ως ενέσιμη μακράς δράσης) και η ρισπεριδόνη έδειξαν σε ελεγχόμενες μελέτες ότι μειώνουν και τα ψυχωσικά και τα συναισθηματικά συμπτώματα. Η παλιπεριδόνη έδειξε όφελος και στη μακροχρόνια πρόληψη υποτροπών. Οι συγγραφείς σημειώνουν ότι τέτοιες μελέτες είναι λίγες.

• Σε τυχαιοποιημένη μελέτη δύο ετών με 980 ασθενείς με σχιζοφρένεια ή σχιζοσυναισθηματική διαταραχή και υψηλό κίνδυνο αυτοκτονίας, η κλοζαπίνη μείωσε τις αυτοκτονικές συμπεριφορές περισσότερο από την ολανζαπίνη.

Τη φαρμακευτική αγωγή την αλλάζει ή τη διακόπτει μόνο ο γιατρός που σας παρακολουθεί, ποτέ μόνοι σας. Η διακοπή χωρίς σχέδιο είναι συχνή αιτία υποτροπής.

Ψυχοθεραπεία και ψυχοεκπαίδευση. Ατομική ψυχοθεραπεία, παρεμβάσεις για την οικογένεια και ψυχοεκπαίδευση βοηθούν στην καθημερινή λειτουργικότητα και στην πρόληψη υποτροπών.

Ηλεκτροσπασμοθεραπεία. Χρησιμοποιείται σε επείγουσες ή ανθεκτικές περιπτώσεις.

Από την αρχή συμφωνούμε ένα σχέδιο «αν-τότε»: ποια σημάδια δείχνουν ότι έρχεται υποτροπή, τι κάνετε εσείς και η οικογένειά σας, πότε με καλείτε. Και όταν μια θεραπεία δεν φέρνει το αποτέλεσμα, ελέγχω πρώτα αν δοκιμάστηκε για αρκετό χρόνο, πριν αλλάξουμε όλο το σχέδιο. Συχνά αρκεί μια στοχευμένη προσθήκη.

Τι μπορεί να κάνει η οικογένεια

• Μάθετε τα πρώτα σημάδια υποτροπής του ανθρώπου σας: λιγότερος ύπνος, απομόνωση, καχυποψία, έντονη αλλαγή στη διάθεση.

• Στηρίξτε τη συνέχεια της θεραπείας, χωρίς πίεση και χωρίς ενοχές.

• Ζητήστε υποστήριξη και για εσάς.

Πότε να ζητήσετε βοήθεια

• Ακούτε φωνές ή έχετε πεποιθήσεις που οι γύρω σας βρίσκουν παράξενες.

• Η διάθεση αλλάζει έντονα, με περιόδους χωρίς ύπνο ή με βαριά κατάθλιψη.

• Έχετε ήδη διάγνωση και παρατηρείτε σημάδια υποτροπής.

• Η θεραπεία σας δεν βοηθά ή έχετε δυσάρεστες παρενέργειες.

Ασφάλεια: Αν υπάρχουν σκέψεις αυτοκτονίας ή να βλάψετε κάποιον, ή αν ο άνθρωπός σας δεν μπορεί να φροντίσει τον εαυτό του, καλέστε αμέσως το 166 (ΕΚΑΒ) ή το 112. Υπάρχει και η Γραμμή Παρέμβασης για την Αυτοκτονία 1018, όλο το 24ωρο.

Πώς μπορώ να βοηθήσω

Κλείστε ραντεβού για ψυχιατρική αξιολόγηση, στο ιατρείο στα Τρίκαλα ή online. Δείτε τη σελίδα Σχιζοφρένεια & ψύχωση και το άρθρο Ψύχωση και πρώτο ψυχωσικό επεισόδιο. Η παρακολούθηση μπορεί να γίνεται και από το σπίτι σας: δείτε τη σελίδα ψυχίατρος online.

Το άρθρο είναι ενημερωτικό και δεν αντικαθιστά την ατομική κλινική αξιολόγηση. Μην αλλάζετε και μη διακόπτετε αγωγή που ήδη παίρνετε χωρίς να μιλήσετε με τον γιατρό σας.

Πηγές

1. Wy TJP, Saadabadi A. Schizoaffective Disorder. StatPearls, NCBI Bookshelf. Τελευταία ενημέρωση 27/3/2023. <https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK541012/> (ανάγνωση 12/11/2026).

2. Santelmann H, Franklin J, Bußhoff J, Baethge C. Diagnostic shift in patients diagnosed with schizoaffective disorder: a systematic review and meta-analysis of rediagnosis studies. Bipolar Disord. 2016. doi:10.1111/bdi.12388

3. Perälä J, et al. Lifetime prevalence of psychotic and bipolar I disorders in a general population. Arch Gen Psychiatry. 2007. doi:10.1001/archpsyc.64.1.19

4. Miller JN, Black DW. Schizoaffective disorder: A review. Ann Clin Psychiatry. 2019. PMID: 30699217

5. Lindenmayer JP, Kaur A. Antipsychotic Management of Schizoaffective Disorder: A Review. Drugs. 2016. doi:10.1007/s40265-016-0551-x

6. Meltzer HY, et al. Clozapine treatment for suicidality in schizophrenia: International Suicide Prevention Trial (InterSePT). Arch Gen Psychiatry. 2003. doi:10.1001/archpsyc.60.1.82