Άγχος & Διάθεση
Σωματικά συμπτώματα του άγχους: τι σημαίνουν και πότε ανησυχούμε
Ταχυκαρδία, αδυναμία στα πόδια, μούδιασμα, φαγούρα: γιατί το άγχος προκαλεί σωματικά συμπτώματα, πότε θέλουν άμεσο έλεγχο και τι βοηθά.
Το άγχος δεν μένει μόνο στο μυαλό. Μπορεί να προκαλέσει ταχυκαρδία, σφίξιμο στο στήθος, ζάλη, τρέμουλο, μουδιάσματα, αδυναμία στα πόδια, ακόμη και φαγούρα. Τα συμπτώματα είναι πραγματικά, δεν είναι «φαντασία». Ένα νέο ή έντονο σύμπτωμα όμως θέλει πρώτα ιατρικό έλεγχο, και κάποια θέλουν έλεγχο αμέσως.
Πόσο συχνά το άγχος «βγαίνει» στο σώμα
Σε νορβηγική έρευνα με 50.377 ενήλικες χωρίς γνωστή σωματική νόσο, όσοι είχαν άγχος ανέφεραν περισσότερα σωματικά συμπτώματα από όσους δεν είχαν άγχος ή κατάθλιψη: κατά μέσο όρο 5,9 έναντι 3,6 οι γυναίκες και 4,5 έναντι 2,6 οι άνδρες. Όσο υψηλότερη η βαθμολογία άγχους και κατάθλιψης, τόσο περισσότερα τα συμπτώματα.
Σε ιατρεία πρωτοβάθμιας φροντίδας στις ΗΠΑ, σχεδόν 1 στους 5 ασθενείς (19,5%) είχε τουλάχιστον μία αγχώδη διαταραχή. Το 41% από αυτούς δεν έπαιρνε καμία θεραπεία.
Με απλά λόγια: το άγχος είναι συχνό και στα ιατρεία της γειτονιάς, και συχνά μένει χωρίς θεραπεία.
Γιατί το άγχος προκαλεί σωματικά συμπτώματα
Όταν ο εγκέφαλος αντιλαμβάνεται κίνδυνο, ετοιμάζει το σώμα για «μάχη ή φυγή»: η καρδιά χτυπά γρηγορότερα, η αναπνοή επιταχύνεται, οι μύες σφίγγονται. Μπροστά σε πραγματικό κίνδυνο αυτό είναι χρήσιμο. Στο άγχος ο συναγερμός χτυπά χωρίς πραγματικό κίνδυνο, ή δεν σβήνει.
Πολλά συμπτώματα εξηγούνται από τη γρήγορη ή βαθιά αναπνοή (υπεραερισμό). Ανασκόπηση Cochrane περιγράφει ότι η δυσλειτουργική αναπνοή μπορεί να προκαλέσει δύσπνοια, σφίξιμο στο στήθος, ζάλη, τρέμουλο και μυρμηγκιάσματα. Υπολογίζεται ότι αφορά περίπου το 9,5% των ενηλίκων.
Τα συχνότερα συμπτώματα και πότε θέλουν άμεσο έλεγχο
Σύμπτωμα | Πώς συνδέεται με το άγχος | Πότε θέλει άμεσο έλεγχο (166 ή 112) |
|---|---|---|
Ταχυκαρδία, δυνατοί χτύποι | Ο «συναγερμός» επιταχύνει την καρδιά | Όταν τη συνοδεύει πόνος στο στήθος, ιδρώτας, ναυτία, ζάλη ή δύσπνοια |
Σφίξιμο ή πόνος στο στήθος | Μυϊκή ένταση, γρήγορη αναπνοή | Ξαφνικός πόνος ή πίεση που δεν περνά, ή πόνος που απλώνεται σε χέρι, λαιμό, σαγόνι, στομάχι ή πλάτη |
Μούδιασμα ή μυρμήγκιασμα, και στο αριστερό χέρι | Υπεραερισμός | Μαζί με πόνο ή πίεση στο στήθος, ή μούδιασμα στη μία πλευρά του σώματος |
Αδυναμία στα πόδια, τρέμουλο | Υπεραερισμός, μυϊκή ένταση | Αδυναμία στη μία πλευρά, στραβό πρόσωπο ή δυσκολία στην ομιλία |
Ζάλη, αστάθεια | Υπεραερισμός | Με πτώση, θόλωση όρασης, σύγχυση ή πολύ δυνατό πονοκέφαλο |
Φαγούρα | Το άγχος επιδεινώνει τη φαγούρα, και η φαγούρα το άγχος | Έλεγχος από γιατρό για δερματικά ή σωματικά αίτια |
Ένα ακόμη παράδειγμα: ο υπερλειτουργικός θυρεοειδής μπορεί να προκαλέσει νευρικότητα, άγχος, ταχυκαρδία, τρέμουλο και δυσκολία στον ύπνο. Γι' αυτό ο ιατρικός έλεγχος μπορεί να περιλαμβάνει και τον θυρεοειδή.
Όταν μια σωματική κατάσταση, όπως ο θυρεοειδής, δίνει συμπτώματα που μοιάζουν με άγχος, τη ρυθμίζουμε πρώτα. Μιμείται το άγχος και το επιδεινώνει, γι' αυτό ο σωματικός έλεγχος προηγείται.
«Ψυχοσωματικό» δεν σημαίνει «φανταστικό»
Ψυχοσωματικό σημαίνει ότι ψυχή και σώμα επηρεάζουν το ένα το άλλο. Το σύμπτωμα είναι πραγματικό· απλώς δεν οφείλεται σε βλάβη κάποιου οργάνου.
Η φαγούρα είναι καλό παράδειγμα. Ανασκόπηση του 2018 περιγράφει έναν φαύλο κύκλο: η χρόνια φαγούρα συνοδεύεται από στρες και άγχος, και το στρες και το άγχος κάνουν τη φαγούρα χειρότερη. Ο κύκλος αυτός φαίνεται σε διάφορες παθήσεις με φαγούρα, και σε κάποιο βαθμό και σε υγιείς ανθρώπους. Θεραπείες που μειώνουν το άγχος έδειξαν ενθαρρυντικά αποτελέσματα και στη φαγούρα.
Όταν μετά από σωστό ιατρικό έλεγχο δεν βρίσκεται επαρκής εξήγηση για ένα σύμπτωμα, οι γιατροί μιλούν για «ιατρικά ανεξήγητα σωματικά συμπτώματα». Και γι' αυτά υπάρχει θεραπεία, όπως θα δείτε παρακάτω.
«Το νιώθω, άρα ισχύει» είναι από τις πιο πειστικές παγίδες του άγχους. Ένα σύμπτωμα μπορεί να είναι έντονο και αληθινό, χωρίς να σημαίνει ότι συμβαίνει κάτι επικίνδυνο. Στο ιατρείο ακούγονται φράσεις όπως «πνίγομαι» ή «χίλιες σκέψεις και μετά πανικός». Αποδεχόμαστε το συναίσθημα· το καταστροφικό συμπέρασμα το εξετάζουμε.
Τι βοηθά
Ένας σωστός ιατρικός έλεγχος. Πρώτα αποκλείεται σωματική αιτία, ειδικά για καινούργια συμπτώματα.
Γνωσιακή-συμπεριφορική θεραπεία. Οι κατευθυντήριες οδηγίες της Παγκόσμιας Ομοσπονδίας Εταιρειών Βιολογικής Ψυχιατρικής (WFSBP) τη θεωρούν πρώτη επιλογή ψυχοθεραπείας για τις αγχώδεις διαταραχές. Για τα ιατρικά ανεξήγητα σωματικά συμπτώματα, ανασκόπηση Cochrane 21 μελετών με 2.658 συμμετέχοντες βρήκε ότι οι ψυχολογικές θεραπείες, κυρίως η γνωσιακή-συμπεριφορική, μείωσαν τα συμπτώματα σε σύγκριση με τη συνηθισμένη φροντίδα. Το όφελος ήταν μικρό, αλλά διατηρήθηκε και μετά από έναν χρόνο.
Φάρμακα, όπου χρειάζονται. Οι ίδιες οδηγίες ορίζουν ως πρώτη επιλογή φαρμάκου για τις αγχώδεις διαταραχές τα αντικαταθλιπτικά των κατηγοριών SSRI και SNRI. Το αν χρειάζονται αποφασίζεται μετά την αξιολόγηση.
Ασκήσεις αναπνοής, με ρεαλισμό. Χρησιμοποιούνται πολύ, αλλά η ανασκόπηση Cochrane για τον υπεραερισμό βρήκε μόνο μία μικρή μελέτη και κανένα αξιόπιστο στοιχείο ότι βοηθούν μόνες τους. Σε ανάλυση 72 μελετών για τη διαταραχή πανικού, η επανεκπαίδευση της αναπνοής έκανε τη θεραπεία πιο αποδεκτή, με μικρή επίδραση στο αποτέλεσμα.
Όταν ο έλεγχος γίνεται συνήθεια, όπως μέτρηση σφυγμών, αναζητήσεις στο ίντερνετ ή νέες εξετάσεις για το ίδιο σύμπτωμα, τότε συντηρεί το άγχος. Το ίδιο κάνει και η αποφυγή, για παράδειγμα να σταματήσετε την άσκηση επειδή ανεβάζει τους παλμούς. Στόχος δεν είναι να περιμένουμε να φύγει πρώτα το άγχος. Είναι να μειώνουμε σταδιακά τον έλεγχο και την αποφυγή.
Πότε να ζητήσετε βοήθεια
Τα συμπτώματα επανέρχονται, ενώ οι εξετάσεις βγαίνουν καθαρές.
Ελέγχετε συνεχώς το σώμα σας, τους παλμούς σας ή ψάχνετε τα συμπτώματα στο ίντερνετ.
Αποφεύγετε μέρη, μετακινήσεις ή την άσκηση από φόβο για τα συμπτώματα.
Η ανησυχία για την υγεία σας σας παίρνει πολλές ώρες τη μέρα.
Ασφάλεια: Ξαφνικός πόνος ή πίεση στο στήθος που δεν περνά, πόνος που απλώνεται σε χέρι, λαιμό, σαγόνι, στομάχι ή πλάτη, ή πόνος στο στήθος με ιδρώτα, ναυτία, ζάλη ή δύσπνοια: καλέστε αμέσως το 166 (ΕΚΑΒ) ή το 112. Το ίδιο για μούδιασμα ή αδυναμία στη μία πλευρά του σώματος, στραβό πρόσωπο ή δυσκολία στην ομιλία. Μην περιμένετε να «περάσει». Αν έχετε σκέψεις να βλάψετε τον εαυτό σας, καλέστε το 166, το 112 ή τη Γραμμή Παρέμβασης για την Αυτοκτονία 1018.
Πώς μπορώ να βοηθήσω
Κλείστε ραντεβού για ψυχιατρική αξιολόγηση, στο ιατρείο στα Τρίκαλα ή online. Δείτε και τη σελίδα Άγχος & κρίσεις πανικού. Αφού γίνει ο σωματικός έλεγχος, η ψυχιατρική παρακολούθηση μπορεί να γίνεται και με βιντεοκλήση: δείτε πώς λειτουργεί ο ψυχίατρος online. Για το πώς ξεχωρίζει το άγχος από τη ΔΕΠΥ και την κατάθλιψη, δείτε το άρθρο ΔΕΠΥ ή άγχος και κατάθλιψη;. Για τις κρίσεις, δείτε το άρθρο Κρίση πανικού: συμπτώματα και τι να κάνετε.
Το άρθρο είναι ενημερωτικό και δεν αντικαθιστά την ατομική κλινική αξιολόγηση. Μην αλλάζετε και μη διακόπτετε αγωγή που ήδη παίρνετε χωρίς να μιλήσετε με τον γιατρό σας.
Πηγές
Haug TT, Mykletun A, Dahl AA. The association between anxiety, depression, and somatic symptoms in a large population: the HUNT-II study. Psychosom Med. 2004. doi:10.1097/01.psy.0000145823.85658.0c
Kroenke K και συν. Anxiety disorders in primary care: prevalence, impairment, comorbidity, and detection. Ann Intern Med. 2007. doi:10.7326/0003-4819-146-5-200703060-00004
Jones M και συν. Breathing exercises for dysfunctional breathing/hyperventilation syndrome in adults. Cochrane Database Syst Rev. 2013. doi:10.1002/14651858.CD009041.pub2
Sanders KM, Akiyama T. The vicious cycle of itch and anxiety. Neurosci Biobehav Rev. 2018. doi:10.1016/j.neubiorev.2018.01.009
van Dessel N και συν. Non-pharmacological interventions for somatoform disorders and medically unexplained physical symptoms (MUPS) in adults. Cochrane Database Syst Rev. 2014. doi:10.1002/14651858.CD011142.pub2
Bandelow B και συν. World Federation of Societies of Biological Psychiatry (WFSBP) guidelines for treatment of anxiety, obsessive-compulsive and posttraumatic stress disorders – Version 3. Part I: Anxiety disorders. World J Biol Psychiatry. 2023. doi:10.1080/15622975.2022.2086295
Pompoli A και συν. Dismantling cognitive-behaviour therapy for panic disorder: a systematic review and component network meta-analysis. Psychol Med. 2018. doi:10.1017/S0033291717003919
NHS. Chest pain. Τελευταίος έλεγχος 8/8/2023.
NHS. Stroke: symptoms. Τελευταίος έλεγχος 12/9/2024.
NHS. Overactive thyroid (hyperthyroidism). Τελευταίος έλεγχος 11/4/2023.
