ΔΕΠΥ ή άγχος και κατάθλιψη: πώς τα ξεχωρίζουμε

Συχνά δεν μπορείτε να το καταλάβετε μόνο από τα συμπτώματα, και δεν χρειάζεται πάντα να διαλέξετε: η ΔΕΠΥ, το άγχος και η κατάθλιψη εμφανίζονται συχνά μαζί [3][4]. Βοηθά να δούμε πώς ταιριάζουν μεταξύ τους με τον χρόνο, και ποιο από αυτά σας εμποδίζει περισσότερο.

Αυτό είναι άλλο ερώτημα από το «είναι ΔΕΠΥ ή απλώς άγχος;». Το «ή το ένα ή το άλλο» είναι «άσπρο-μαύρη» ανάγνωση του εαυτού σας, και κρύβει την πιο συνηθισμένη απάντηση: μπορεί να είναι παραπάνω από ένα.

Γιατί μοιάζουν τόσο

Η δυσκολία συγκέντρωσης, η ανησυχία, η ξεχασιά, η έλλειψη ενέργειας, ο κακός ύπνος και η ευερεθιστότητα μπορεί να ανήκουν σε οποιοδήποτε από τα τρία. Η επικάλυψη των συμπτωμάτων είναι ένας από τους βασικούς λόγους που η ΔΕΠΥ δυσκολεύεται να αναγνωριστεί όταν υπάρχουν και άλλες καταστάσεις [3]. Το NICE ζητά η αξιολόγηση ΔΕΠΥ να εξετάζει και συνυπάρχουσες ψυχικές και σωματικές καταστάσεις [1], και το NHS περιγράφει ότι ο γιατρός ελέγχει εναλλακτικές εξηγήσεις, όπως το άγχος, πριν καταλήξει [2].

Όταν λοιπόν η προσοχή σας δυσκολεύεται, η χρήσιμη ερώτηση δεν είναι «ποια ετικέτα;», αλλά «πότε συμβαίνει και τι άλλο συμβαίνει;».

Σε αυτόν τον έλεγχο ανήκει και το σώμα. Ένα σωματικό πρόβλημα, όπως του θυρεοειδούς, μπορεί να φέρει θολούρα στο μυαλό και άγχος, να μιμείται τόσο τη ΔΕΠΥ όσο και μια αγχώδη διαταραχή ή να τις επιδεινώνει. Τότε ρυθμίζεται πρώτα, και μόνο μετά διαβάζεται καθαρά η υπόλοιπη εικόνα.

Ερωτήσεις που βοηθούν να ξεχωρίσουμε

Καμία δεν είναι αποφασιστική μόνη της. Όλες μαζί λένε μια ιστορία, και αυτήν διαβάζει η αξιολόγηση.

1. Από πότε; Τα συμπτώματα ΔΕΠΥ συνήθως ξεκινούν στην παιδική ηλικία, πριν τα 12 [2]. Αν τα προβλήματα συγκέντρωσης ξεκίνησαν μετά από περίοδο άγχους, απώλειας ή ασθένειας, κοιτάμε προσεκτικά εκείνη την περίοδο. Οι ερευνητές συζητούν ακόμη πόσο αυστηρά πρέπει να εφαρμόζεται ο κανόνας της παιδικής έναρξης, και η πορεία της ΔΕΠΥ και των γειτονικών καταστάσεων μπορεί να αλλάζει στη διάρκεια της ζωής [5]. Άρα είναι ένδειξη, όχι ετυμηγορία.

2. Πώς είστε στις καλύτερες περιόδους σας; Αν η δυσκολία στον προγραμματισμό, στον χρόνο και στην ολοκλήρωση υπάρχει και όταν η διάθεσή σας είναι καλή και νιώθετε ήρεμοι, αυτό δείχνει προς μια κατεύθυνση. Αν υποχωρεί όταν περνά η πεσμένη διάθεση ή η ανησυχία, δείχνει προς άλλη.

3. Έρχεται κύμα-κύμα ή είναι πάντα εκεί; Μια πεσμένη διάθεση που διαρκεί εβδομάδες και μετά υποχωρεί είναι διαφορετικό μοτίβο από μια διαχρονική τάση να χάνετε την αίσθηση του χρόνου.

4. Πού εμφανίζεται; Στο σπίτι, στη δουλειά ή στις σπουδές, στις σχέσεις. Αν είναι μόνο σε έναν χώρο, κοιτάμε πρώτα αυτόν.

5. Τι άλλαξε στη ζωή σας; Μετακόμιση, νέα γλώσσα, δουλειά, απώλεια. Το πλαίσιο ανήκει στην εικόνα.

Μια ακόμη διάκριση αξίζει να τη διατυπώσετε με δικά σας λόγια. Το «είμαι πεσμένος» δείχνει προς την κατάθλιψη. Το «δεν είμαι λυπημένος, απλώς δεν ξεκινάω» δείχνει περισσότερο προς τη ΔΕΠΥ. Και τα δύο μπορεί να αφήνουν την ίδια στοίβα ανολοκλήρωτων πραγμάτων στο γραφείο σας, αλλά έχουν διαφορετική αφετηρία και βοηθιούνται με διαφορετικό τρόπο.

Όταν συνυπάρχουν, ποιο πρώτα;

Η ΔΕΠΥ στους ενήλικες συνδέεται συχνά με διαταραχές διάθεσης και άγχους, με χρήση ουσιών και με διαταραχές προσωπικότητας [3]. Σε μεγάλη αμερικανική έρευνα με κλινική παρακολούθηση, η ΔΕΠΥ των ενηλίκων είχε υψηλή συννοσηρότητα με άλλες διαταραχές και συνδεόταν με σημαντική δυσκολία στους καθημερινούς ρόλους [4]. Οι οδηγίες προτείνουν ότι, όταν η ΔΕΠΥ συνυπάρχει με άλλη κατάσταση, θεραπεύεται συνήθως πρώτα εκείνη που επιβαρύνει περισσότερο [3].

Γιατί με αυτή τη σειρά; Όταν μια βαριά καταθλιπτική φάση ή έντονο άγχος σας εξαντλεί αυτή τη στιγμή, τότε κάθε πλάνο για οργάνωση, ρουτίνες ή συγκέντρωση θα αποτύχει, επειδή δεν έχετε ενέργεια να το εφαρμόσετε. «Όταν δύο προβλήματα επικαλύπτονται, ξεκινάω από αυτό που σας εμποδίζει περισσότερο τώρα.»

Οι παγίδες της σκέψης που θολώνουν την εικόνα

Όποια κι αν είναι η διάγνωση, μερικά μοτίβα σκέψης κάνουν τα πάντα να φαίνονται χειρότερα και δυσκολεύουν να δείτε τι συμβαίνει πραγματικά:

• Άσπρο-μαύρο: «Αν δεν το κάνω τέλεια, δεν μπορώ να το κάνω καθόλου.»

• Υπεργενίκευση: «Πάντα τα χαλάω.»

• Καταστροφολογία: «Αν πάει στραβά αυτό, καταρρέουν όλα.»

• Ανάγνωση σκέψεων: «Σκέφτονται ότι είμαι τεμπέλης.»

• Άκαμπτα «πρέπει»: «Πρέπει να τα καταφέρνω πια.»

Δοκιμάστε μια συγκεκριμένη ερώτηση: αν χάσατε μία προθεσμία, σημαίνει ότι είστε αποτυχημένος; Τι θα λέγατε σε έναν φίλο στην ίδια θέση; Η καλοσύνη προς τον εαυτό σας δεν είναι αυτολύπηση. Είναι αυτό που σας επιτρέπει να δείτε το πρόβλημα αρκετά καθαρά ώστε να κάνετε κάτι γι’ αυτό.

Και αν είστε εξαντλημένοι σε ένα απαιτητικό ή μη υποστηρικτικό περιβάλλον, το ότι δυσκολεύεστε είναι αναμενόμενη αντίδραση, όχι προσωπική αποτυχία.

Όταν το άγχος γίνεται πανικός, οι σκέψεις τρέχουν: «χίλιες σκέψεις μαζί, και γίνεται πανικός». Το συναίσθημα αξίζει να το πάρετε στα σοβαρά· το καταστροφικό περιεχόμενο δεν χρειάζεται να το πιστέψετε. Η καταστροφική σκέψη είναι σύμπτωμα άγχους, όχι σημάδι ότι τρελαίνεστε.

Γυναίκες, ορμόνες και διάθεση

Σε μελέτη με 209 γυναίκες με ΔΕΠΥ, οι συγγραφείς κατέγραψαν υψηλά ποσοστά συμπτωμάτων προεμμηνορροϊκής δυσφορίας, συμπτωμάτων επιλόχειας κατάθλιψης μετά τον πρώτο τοκετό και εντονότερων συμπτωμάτων γύρω από την εμμηνόπαυση, σε σύγκριση με τον γενικό πληθυσμό [6]. Ήταν μελέτη ενός κέντρου και δεν μπορεί να πει πόσο συχνό είναι αυτό για κάθε γυναίκα. Είναι πάντως καλός λόγος να αναφέρετε στην αξιολόγηση αλλαγές της διάθεσης που σχετίζονται με τον κύκλο, τον τοκετό ή την εμμηνόπαυση.

Όταν ζείτε μακριά από το σπίτι

Αν ζείτε σε χώρα που δεν είναι η δική σας, με νέα γλώσσα, νέους κανόνες και χωρίς τη συνηθισμένη στήριξη, πείτε το στον γιατρό. Η πεσμένη διάθεση, το άγχος ή η δυσκολία συγκέντρωσης κάτω από τέτοιες συνθήκες μπορεί να είναι κατανοητή αντίδραση, και η αξιολόγηση της κάνει χώρο αντί να βιαστεί να βάλει ετικέτα. Ο οδηγός μας για την ψυχιατρική βοήθεια για επισκέπτες στην Ελλάδα εξηγεί πώς μπορείτε να ζητήσετε βοήθεια αν βρίσκεστε προσωρινά εδώ.

Τι βοηθά: πρώτα τα μικρά βήματα

Δεν χρειάζεται να λύσετε πρώτα τη διάγνωση για να κάνετε κάτι. Η δράση προηγείται της διάθεσης.

«Η δράση προηγείται της διάθεσης: δεν περιμένετε να έχετε όρεξη. Ξεκινάτε από κάτι μικρό και βλέπετε τι γίνεται.»

Αν είστε πεσμένοι, διαλέξτε σήμερα μία μικρή, συγκεκριμένη ενέργεια: δέκα λεπτά περπάτημα, ένα email, ένα γεύμα σε κανονική ώρα. Αν έχετε άγχος, προσέξτε τι αποφεύγετε. Όταν αποφεύγετε κάτι, η ανακούφιση είναι άμεση, μετά η ανησυχία μεγαλώνει, επειδή δεν μαθαίνετε ποτέ τι θα γινόταν πραγματικά. Δοκιμάστε λοιπόν ένα μικρό πείραμα: κάντε ένα βήμα προς αυτό που αποφεύγετε, γράψτε τι περιμένατε να γίνει και συγκρίνετέ το με ό,τι έγινε.

Οι ψυχολογικές προσεγγίσεις είναι επιλογές που αξίζει να συζητηθούν. Μια μετα-ανάλυση του 2026 με 13 τυχαιοποιημένες μελέτες (744 συμμετέχοντες) βρήκε ότι η γνωσιακή συμπεριφορική θεραπεία (CBT) μείωσε τα συμπτώματα άγχους σε άτομα με ΔΕΠΥ σε μικρό έως μέτριο βαθμό, και το αποτέλεσμα παρέμενε στην παρακολούθηση [8]. Μια δικτυακή μετα-ανάλυση του 2025 κατέταξε τη CBT ευνοϊκά για ενήλικες με ΔΕΠΥ, αλλά οι συγγραφείς θεωρούν τη βεβαιότητα των δεδομένων χαμηλή ή πολύ χαμηλή για τις περισσότερες θεραπείες και ζητούν προσοχή [7]. Μια συνολική ανασκόπηση στο BMJ βρήκε τουλάχιστον μέτριας βεβαιότητας ένδειξη για τη CBT στα συμπτώματα ΔΕΠΥ των ενηλίκων, καμία ένδειξη υψηλής βεβαιότητας μακροπρόθεσμα για καμία παρέμβαση, και προσφέρει διαδικτυακό εργαλείο για την από κοινού λήψη αποφάσεων [9]. Έχω εξειδικευμένη εκπαίδευση στη CBT και τη χρησιμοποιώ εκεί που ταιριάζει.

Στην πράξη, οι επιλογές παρουσιάζονται και αποφασίζονται από κοινού. Αν ξεκινήσει κάποια θεραπεία, συμφωνούμε τι να περιμένετε και πότε, οι ανεπιθύμητες ενέργειες συζητιούνται με χρονοδιάγραμμα, και ορίζουμε δοκιμαστική περίοδο μετά την οποία ελέγχουμε αν βοηθά.

Πώς γίνεται η αξιολόγηση στο ιατρείο

Αν η ΔΕΠΥ είναι μέρος του ερωτήματος, χρησιμοποιώ τη δομημένη διαγνωστική συνέντευξη DIVA-5, συνήθως σε δύο συνεδρίες διάρκειας 45 λεπτών, των 130 €, στα Τρίκαλα ή online. Εξετάζουμε και τη διάθεση, το άγχος, τον ύπνο και το πλαίσιο, επειδή στόχος είναι να καταλάβουμε ολόκληρη την εικόνα. Το αν χρειάζεται φάρμακο και το αν θα εκδοθεί συνταγή το αποφασίζω εγώ μετά το ραντεβού, με βάση τη συνολική αξιολόγηση. Διαβάστε πώς γίνεται η αξιολόγηση ΔΕΠΥ ενηλίκων στην Ελλάδα, δείτε τις σελίδες για τη ΔΕΠΥ ενηλίκων, το άγχος και τον πανικό και την κατάθλιψη, ή κλείστε ραντεβού.

Αν σκέφτεστε να βλάψετε τον εαυτό σας ή κινδυνεύετε άμεσα, καλέστε το 112.

Το άρθρο είναι ενημερωτικό και δεν αντικαθιστά την εξατομικευμένη κλινική αξιολόγηση.

Πηγές

1. NICE. Attention deficit hyperactivity disorder: diagnosis and management (NG87), section 1.3 (assessment, including coexisting conditions). https://www.nice.org.uk/guidance/ng87/chapter/Recommendations (ανακτήθηκε 29/10/2026)

2. NHS. ADHD in adults: symptoms, getting help. https://www.nhs.uk/conditions/adhd-adults/ (ανακτήθηκε 29/10/2026)

3. Katzman MA, Bilkey TS, Chokka PR, Fallu A, Klassen LJ. Adult ADHD and comorbid disorders: clinical implications of a dimensional approach. BMC Psychiatry. 2017;17(1):302. https://doi.org/10.1186/s12888-017-1463-3 (PMID 28830387)

4. Kessler RC, Adler L, Barkley R, et al. The prevalence and correlates of adult ADHD in the United States: results from the National Comorbidity Survey Replication. Am J Psychiatry. 2006;163(4):716-723. https://doi.org/10.1176/ajp.2006.163.4.716 (PMID 16585449)

5. Franke B, Michelini G, Asherson P, et al. Live fast, die young? A review on the developmental trajectories of ADHD across the lifespan. Eur Neuropsychopharmacol. 2018;28(10):1059-1088. https://doi.org/10.1016/j.euroneuro.2018.08.001 (PMID 30195575)

6. Dorani F, Bijlenga D, Beekman ATF, van Someren EJW, Kooij JJS. Prevalence of hormone-related mood disorder symptoms in women with ADHD. J Psychiatr Res. 2021;133:10-15. https://doi.org/10.1016/j.jpsychires.2020.12.005 (PMID 33302160)

7. Yang X, Zhang L, Yu J, Wang M. Short-term and long-term effect of non-pharmacotherapy for adults with ADHD: a systematic review and network meta-analysis. Front Psychiatry. 2025;16:1516878. https://doi.org/10.3389/fpsyt.2025.1516878 (PMID 39958157)

8. Wang X, He H, Lan J, Guo Y, Zhang Y. Cognitive behavioral therapy for anxiety symptoms in ADHD: a systematic review and meta-analysis with dose-response exploration. Psychother Res. 2026 (online 22/4/2026). https://doi.org/10.1080/10503307.2026.2658745 (PMID 42018981)

9. Gosling CJ, Garcia-Argibay M, De Prisco M, et al. Benefits and harms of ADHD interventions: umbrella review and platform for shared decision making. BMJ. 2025;391:e085875. https://doi.org/10.1136/bmj-2025-085875 (PMID 41297970)