Αρρωστοφοβία (υποχονδρίαση): τι είναι και τι βοηθά

Αρρωστοφοβία ή υποχονδρία λέμε τον επίμονο φόβο ότι έχετε ή θα πάθετε μια σοβαρή αρρώστια, παρότι οι εξετάσεις δεν το δείχνουν. Ο φόβος φέρνει ελέγχους του σώματος, συχνές επισκέψεις σε γιατρούς ή, αντίθετα, αποφυγή κάθε εξέτασης. Δεν είναι «φαντασία» ούτε αδυναμία. Η γνωσιακή-συμπεριφορική θεραπεία έχει τα περισσότερα στοιχεία και μπορεί να γίνει και online.

Πώς λέγεται σήμερα

Το αμερικανικό διαγνωστικό εγχειρίδιο DSM-5 χώρισε την παλιά «υποχονδρίαση» σε δύο διαγνώσεις:

• Διαταραχή άγχους ασθένειας: η κύρια δυσκολία είναι ο φόβος ότι είστε άρρωστοι. Σωματικά συμπτώματα δεν υπάρχουν ή είναι ήπια.

• Διαταραχή σωματικών συμπτωμάτων: υπάρχουν ενοχλητικά σωματικά συμπτώματα, και η ανησυχία γι' αυτά είναι υπερβολική.

Στην καθημερινή γλώσσα και στην έρευνα χρησιμοποιείται συχνά ο όρος «άγχος για την υγεία», που καλύπτει και τα δύο.

Ποια είναι τα σημάδια;

Για τη διάγνωση της διαταραχής άγχους ασθένειας χρειάζονται, για τουλάχιστον 6 μήνες:

• έντονη ενασχόληση με την ιδέα ότι έχετε ή θα πάθετε σοβαρή αρρώστια

• σωματικά συμπτώματα που λείπουν ή είναι ήπια· αν υπάρχει πάθηση, η ανησυχία είναι δυσανάλογη

• υψηλό άγχος για την υγεία και εύκολη ανησυχία με κάθε νέα πληροφορία

• υπερβολικές συμπεριφορές, όπως επανειλημμένος έλεγχος του σώματος, ή αποφυγή γιατρών και νοσοκομείων

Υπάρχουν δύο μορφές. Στη μία ο άνθρωπος κάνει συνεχώς επισκέψεις και εξετάσεις. Στην άλλη αποφεύγει κάθε ιατρική επαφή, από φόβο για το τι θα βρεθεί.

Η σκέψη «κι αν είναι κάτι σοβαρό;» είναι σύμπτωμα του άγχους, όχι ένδειξη ότι κάτι σας ξεφεύγει. Αποδεχόμαστε τον φόβο που νιώθετε, όχι το καταστροφικό σενάριο. Το ότι το νιώθετε έντονα δεν το κάνει πιο πιθανό.

Πόσο συχνή είναι;

Στην εθνική έρευνα ψυχικής υγείας της Αυστραλίας, το 5,7% του πληθυσμού είχε άγχος για την υγεία κάποια στιγμή της ζωής του και το 3,4% την περίοδο της συνέντευξης. Συνδεόταν με περισσότερη δυσφορία, αναπηρία και χρήση υπηρεσιών υγείας. Για τη στενότερη διάγνωση «διαταραχή άγχους ασθένειας», η συχνότητα δεν είναι γνωστή με ακρίβεια, γιατί η διάγνωση υπάρχει μόνο από το 2013.

Γιατί δεν ηρεμεί με τις εξετάσεις;

Μια καθαρή εξέταση φέρνει ανακούφιση, που όμως κρατά λίγο. Μετά έρχεται ένα νέο σύμπτωμα και ένας νέος έλεγχος. Ο κύκλος είναι: σωματική αίσθηση → καταστροφική ερμηνεία → άγχος → έλεγχος ή καθησύχαση → σύντομη ανακούφιση → ξανά από την αρχή.

Το ψάξιμο συμπτωμάτων στο ίντερνετ τροφοδοτεί αυτόν τον κύκλο. Σε ανάλυση 20 μελετών με 7.373 συμμετέχοντες, το άγχος για την υγεία σχετιζόταν με το ψάξιμο πληροφοριών υγείας στο ίντερνετ, και πολύ έντονα με την «κυβερνοχονδρία»: επαναλαμβανόμενο ψάξιμο που αυξάνει, αντί να μειώνει, το άγχος.

Ο έλεγχος και η καθησύχαση λειτουργούν όπως η αποφυγή σε κάθε άγχος: ανακουφίζουν σήμερα και συντηρούν το πρόβλημα αύριο. Στη θεραπεία τα μειώνουμε σταδιακά, με μικρά και συγκεκριμένα βήματα, χωρίς να περιμένουμε πρώτα να φύγει ο φόβος.

Πώς αντιμετωπίζεται

Γνωσιακή-συμπεριφορική θεραπεία (ΓΣΘ). Δουλεύει με τις καταστροφικές ερμηνείες των σωματικών αισθήσεων, με τους ελέγχους και με την αναζήτηση καθησύχασης.

• Σε ανάλυση 19 τυχαιοποιημένων μελετών, η ΓΣΘ είχε μέτριο έως μεγάλο όφελος, που διατηρούνταν σε μεγάλο βαθμό 12 έως 18 μήνες μετά. Περίπου 2 στους 3 ανταποκρίθηκαν (66%) και σχεδόν οι μισοί (48%) είχαν ύφεση.

• Η ΓΣΘ μέσω ίντερνετ, με καθοδήγηση από θεραπευτή, είχε αποτελέσματα συγκρίσιμα με τη δια ζώσης.

• Σε μεγάλη μελέτη σε νοσοκομειακά ιατρεία της Αγγλίας, με 444 ασθενείς, 5 έως 10 συνεδρίες προσαρμοσμένης ΓΣΘ μείωσαν το άγχος για την υγεία περισσότερο από τη συνηθισμένη φροντίδα, με όφελος που κράτησε δύο χρόνια.

Φάρμακα. Σε τυχαιοποιημένη μελέτη με 195 ασθενείς, η φλουοξετίνη, ένα αντικαταθλιπτικό της κατηγορίας SSRI, μείωσε την υποχονδρίαση περισσότερο από το εικονικό φάρμακο σε δευτερεύουσες αναλύσεις. Ο συνδυασμός με ΓΣΘ έδωσε μικρό επιπλέον όφελος. Περίπου οι μισοί ασθενείς δεν ανταποκρίθηκαν, κάτι που οι ερευνητές σημειώνουν ως ανάγκη για καλύτερες θεραπείες. Η βάση δεδομένων StatPearls αναφέρει τα αντικαταθλιπτικά ως δεύτερη επιλογή μετά την ψυχοθεραπεία.

Μην ξεκινήσετε, αλλάξετε ή διακόψετε φάρμακο μόνοι σας· αυτό γίνεται μόνο με τον γιατρό που σας παρακολουθεί.

Τι μπορείτε να κάνετε από σήμερα

• Ορίστε ένα σταθερό διάστημα για επισκέψεις στον γιατρό σας, αντί για επισκέψεις κάθε φορά που ανησυχείτε.

• Μειώστε σταδιακά τους ελέγχους του σώματος και το ψάξιμο συμπτωμάτων στο ίντερνετ.

• Όταν έρθει η ανησυχία, γράψτε τη σκέψη και ρωτήστε: «Ποια στοιχεία έχω πραγματικά; Τι μου είπε η τελευταία εξέταση;»

Στην αξιολόγηση ελέγχουμε πρώτα αν υπάρχει σωματική αιτία που χρειάζεται ρύθμιση, ώστε να ξέρετε ότι κάτι πραγματικό δεν παραβλέπεται. Μετά δουλεύουμε με το άγχος, όχι με την αναζήτηση της επόμενης εξέτασης.

Πότε να ζητήσετε βοήθεια

• Ο φόβος για την υγεία σας κρατά μήνες και γυρίζει παρά τις καθαρές εξετάσεις.

• Περνάτε πολύ χρόνο ψάχνοντας συμπτώματα ή ελέγχοντας το σώμα σας.

• Αποφεύγετε γιατρούς ή εξετάσεις από φόβο για το αποτέλεσμα.

• Υπάρχουν μαζί κρίσεις πανικού, πεσμένη διάθεση ή αϋπνία.

Ασφάλεια: Η αρρωστοφοβία δεν σημαίνει ότι κάθε σύμπτωμα είναι άγχος. Αν έχετε έντονο πόνο στο στήθος, δύσπνοια, λιποθυμία, ξαφνική αδυναμία ή μούδιασμα στη μία πλευρά του σώματος, καλέστε το 166 (ΕΚΑΒ) ή το 112. Αν έχετε σκέψεις να βλάψετε τον εαυτό σας, καλέστε το 166, το 112 ή τη Γραμμή Παρέμβασης για την Αυτοκτονία 1018.

Πώς μπορώ να βοηθήσω

Κλείστε ραντεβού για αξιολόγηση, στο ιατρείο στα Τρίκαλα ή online. Δείτε τη σελίδα Άγχος & κρίσεις πανικού και το άρθρο Σωματικά συμπτώματα του άγχους. Η πρώτη συζήτηση μπορεί να γίνει και από το σπίτι σας: δείτε τη σελίδα ψυχίατρος online.

Το άρθρο είναι ενημερωτικό και δεν αντικαθιστά την ατομική κλινική αξιολόγηση. Μην αλλάζετε και μη διακόπτετε αγωγή που ήδη παίρνετε χωρίς να μιλήσετε με τον γιατρό σας.

Πηγές

1. Hameed S, et al. Illness Anxiety Disorder. StatPearls. Τελευταία ενημέρωση 16/7/2023. statpearls.com (ανάγνωση 12/11/2026).

2. Sunderland M, Newby JM, Andrews G. Health anxiety in Australia: prevalence, comorbidity, disability and service use. Br J Psychiatry. 2013. doi:10.1192/bjp.bp.111.103960

3. McMullan RD, Berle D, Arnáez S, Starcevic V. The relationships between health anxiety, online health information seeking, and cyberchondria: Systematic review and meta-analysis. J Affect Disord. 2019. doi:10.1016/j.jad.2018.11.037

4. Axelsson E, Hedman-Lagerlöf E. Cognitive behavior therapy for health anxiety: systematic review and meta-analysis of clinical efficacy and health economic outcomes. Expert Rev Pharmacoecon Outcomes Res. 2019. doi:10.1080/14737167.2019.1703182

5. Tyrer P, et al. Clinical and cost-effectiveness of cognitive behaviour therapy for health anxiety in medical patients: a multicentre randomised controlled trial. Lancet. 2014. doi:10.1016/S0140-6736(13)61905-4

6. Fallon BA, et al. A Randomized Controlled Trial of Medication and Cognitive-Behavioral Therapy for Hypochondriasis. Am J Psychiatry. 2017. doi:10.1176/appi.ajp.2017.16020189