Δυσθυμία: τι είναι, συμπτώματα, θεραπεία

Δυσθυμία είναι μια χρόνια μορφή κατάθλιψης: πεσμένη διάθεση τις περισσότερες μέρες, για τουλάχιστον δύο χρόνια, με συμπτώματα συνήθως ηπιότερα από της μείζονος κατάθλιψης αλλά επίμονα. Σήμερα το DSM-5 τη συμπεριλαμβάνει στην «επίμονη καταθλιπτική διαταραχή». Επειδή κρατά χρόνια, συχνά περνά απαρατήρητη ώσπου να βαρύνει. Αντιμετωπίζεται, και ο συνδυασμός ψυχοθεραπείας και φαρμάκων έχει δείξει τα καλύτερα αποτελέσματα.

Τι σημαίνει η λέξη

Η λέξη είναι ελληνική: «δυσ-» και «θυμός», με την παλιά σημασία της ψυχής και της διάθεσης. Στο DSM-5 η δυσθυμία και η χρόνια μείζων κατάθλιψη ενώθηκαν σε μία διάγνωση, την επίμονη καταθλιπτική διαταραχή. Ο όρος καλύπτει:

• τη δυσθυμία, με ή χωρίς επεισόδια μείζονος κατάθλιψης πάνω της,

• τη χρόνια μείζονα κατάθλιψη,

• την υποτροπιάζουσα κατάθλιψη χωρίς πλήρη ανάρρωση ανάμεσα στα επεισόδια.

Συμπτώματα

Για να μιλήσουμε για επίμονη καταθλιπτική διαταραχή χρειάζονται:

• πεσμένη διάθεση τις περισσότερες ώρες της μέρας, τις περισσότερες μέρες, για τουλάχιστον 2 χρόνια (1 χρόνο σε παιδιά και εφήβους),

• τουλάχιστον δύο από τα εξής: λίγη όρεξη ή υπερφαγία, αϋπνία ή πολύς ύπνος, χαμηλή ενέργεια ή κόπωση, χαμηλή αυτοεκτίμηση, δυσκολία συγκέντρωσης ή αποφάσεων, απελπισία,

• σε αυτά τα δύο χρόνια, κανένα διάστημα χωρίς συμπτώματα μεγαλύτερο από 2 μήνες.

Επειδή τα συμπτώματα είναι συνήθως ηπιότερα, η δυσθυμία δεν μοιάζει πάντα με βαθιά θλίψη. Μπορεί να μοιάζει με ένα γκρίζο φόντο: κούραση, αυτοκριτική, απαισιοδοξία, λίγη χαρά.

Η δυσθυμία σπάνια ακούγεται δραματική. Μερικοί την περιγράφουν απλά: «η ζωή μου είναι μονότονη». Και η σκέψη «έτσι ήμουν πάντα, έτσι θα είμαι» μοιάζει με αλήθεια, γιατί η διάθεση είναι πεσμένη εδώ και χρόνια. Είναι όμως ένα αρνητικό φίλτρο: «επειδή έγινε στο παρελθόν, θα γίνεται και στο μέλλον». Αυτό το φίλτρο το δουλεύουμε στη θεραπεία.

Δυσθυμία ή κατάθλιψη; Η «διπλή κατάθλιψη»

Όταν πάνω στη δυσθυμία έρχεται ένα επεισόδιο μείζονος κατάθλιψης, μιλάμε για «διπλή κατάθλιψη». Συχνά μόνο τότε αναγνωρίζεται η δυσθυμία, γιατί μόνη της εντοπίζεται δύσκολα, ακόμη και στο ιατρείο.

Πόσο συχνή είναι

• Σε εθνική έρευνα στην Αυστραλία, με συνεντεύξεις σε 8.841 νοικοκυριά, κατάθλιψη που κρατούσε τουλάχιστον δύο χρόνια είχε ζήσει κάποια στιγμή το 4,6%. Ήταν σχεδόν 3 στους 10 (29,4%) από όσους είχαν ζήσει κάποια καταθλιπτική διαταραχή.

• Σύμφωνα με το DSM-5-TR, όπως το παραθέτει η ιατρική βάση StatPearls, μέσα σε έναν χρόνο εμφανίζει δυσθυμία περίπου το 0,5% του πληθυσμού και χρόνια μείζονα κατάθλιψη περίπου το 1,5%.

Από τι προκαλείται

Οι αιτίες δεν είναι πλήρως γνωστές. Μια ανασκόπηση του 2020 σημειώνει ότι τα στοιχεία είναι λίγα και ότι πιθανότατα συμβάλλουν πολλοί παράγοντες μαζί. Στην αυστραλιανή έρευνα, η χρόνια κατάθλιψη συνδεόταν με νωρίτερη έναρξη, συχνότερα επεισόδια και συνύπαρξη άλλων ψυχικών διαταραχών. Το πρώτο επεισόδιο είχε συχνά ακολουθήσει τον θάνατο ενός κοντινού προσώπου.

Πώς εξελίσσεται

Μια μελέτη παρακολούθησε για 10 χρόνια 97 ενήλικες ασθενείς με δυσθυμία που είχε ξεκινήσει νωρίς στη ζωή τους:

• υπολογίστηκε ότι το 73,9% ανάρρωσε κάποια στιγμή, με διάμεσο χρόνο ανάρρωσης 52 μήνες, δηλαδή πάνω από τέσσερα χρόνια,

• από όσους ανάρρωσαν, ο κίνδυνος να ξαναγυρίσει χρόνια κατάθλιψη υπολογίστηκε στο 71,4%,

• σε σύγκριση με όσους είχαν μη χρόνια κατάθλιψη, βελτιώθηκαν πιο αργά και στα 10 χρόνια είχαν περισσότερα συμπτώματα.

Με απλά λόγια: η δυσθυμία συνήθως υποχωρεί, αλλά αργά, και επανέρχεται συχνά. Γι' αυτό η θεραπεία χρειάζεται χρόνο και σχέδιο και για μετά τη βελτίωση.

Τι βοηθά

• Ψυχοθεραπεία. Σε ανάλυση 16 τυχαιοποιημένων μελετών για τη χρόνια κατάθλιψη και τη δυσθυμία, η ψυχοθεραπεία είχε μικρό αλλά σαφές όφελος σε σχέση με τις ομάδες ελέγχου. Τα καλύτερα αποτελέσματα φάνηκαν με τουλάχιστον 18 συνεδρίες. Στους ασθενείς με δυσθυμία, η ψυχοθεραπεία μόνη της ήταν λιγότερο αποτελεσματική από τα αντικαταθλιπτικά.

• Φάρμακα. Σε ανάλυση 20 μελετών, στις περισσότερες με ασθενείς με δυσθυμία, τόσο οι εκλεκτικοί αναστολείς επαναπρόσληψης σεροτονίνης (SSRI) όσο και τα τρικυκλικά αντικαταθλιπτικά ήταν αποτελεσματικά σε σχέση με εικονικό φάρμακο, με παρόμοιο αποτέλεσμα. Με τους SSRI λιγότεροι ασθενείς διέκοψαν τη θεραπεία.

• Συνδυασμός. Στην ίδια ανάλυση των 16 μελετών, ο συνδυασμός ψυχοθεραπείας και φαρμάκων ήταν πιο αποτελεσματικός από τα φάρμακα μόνα τους και ακόμη περισσότερο από την ψυχοθεραπεία μόνη της.

Η αγωγή αλλάζει ή διακόπτεται μόνο με τον γιατρό που σας παρακολουθεί, ποτέ μόνοι σας.

Παρουσιάζω τις εναλλακτικές, δηλαδή ψυχοθεραπεία, φάρμακο ή συνδυασμό, και αποφασίζουμε μαζί, με συγκεκριμένα επόμενα βήματα και ορισμένο διάστημα επανεκτίμησης. Στην ψυχοθεραπεία δεν περιμένουμε να έρθει πρώτα η όρεξη: ξεκινάμε με μικρές, προγραμματισμένες δραστηριότητες, γιατί η δράση προηγείται της διάθεσης.

«Έχω δοκιμάσει τα πάντα»

Επειδή η δυσθυμία κρατά χρόνια, πολλοί έχουν ήδη δοκιμάσει κάποια θεραπεία πριν έρθουν.

Όταν κάποιος μου λέει ότι «δοκίμασε τα πάντα», ελέγχουμε πρώτα αν οι προηγούμενες προσπάθειες είχαν επαρκή διάρκεια και δόση, πριν τις χαρακτηρίσουμε αποτυχημένες. Μερικές φορές δεν χρειάζεται να αλλάξουν όλα, αλλά μια στοχευμένη προσθήκη.

Πότε να ζητήσετε βοήθεια

• Η διάθεσή σας είναι πεσμένη τις περισσότερες μέρες εδώ και πολύ καιρό, ακόμη κι αν «λειτουργείτε».

• Νιώθετε συνεχώς κουρασμένοι, με χαμηλή αυτοεκτίμηση ή απαισιοδοξία.

• Πάνω σε αυτό το φόντο ήρθε μια περίοδος πιο βαριάς κατάθλιψης.

• Έχετε κάνει θεραπεία χωρίς να δείτε αλλαγή.

Ασφάλεια: Αν έχετε σκέψεις ότι δεν αξίζει να ζείτε ή σκέψεις να βλάψετε τον εαυτό σας, ζητήστε βοήθεια αμέσως: 166 (ΕΚΑΒ), 112, ή η Γραμμή Παρέμβασης για την Αυτοκτονία 1018.

Πώς μπορώ να βοηθήσω

Κλείστε ραντεβού για ψυχιατρική αξιολόγηση, στο ιατρείο στα Τρίκαλα ή online. Δείτε τη σελίδα Κατάθλιψη και το άρθρο Συμπτώματα κατάθλιψης. Η θεραπεία μπορεί να γίνει και με βιντεοκλήση, και για ασθενείς εκτός Ελλάδας, όπου το επιτρέπουν οι ισχύουσες προϋποθέσεις: δείτε τη σελίδα ψυχίατρος online.

Το άρθρο είναι ενημερωτικό και δεν αντικαθιστά την ατομική κλινική αξιολόγηση. Μην αλλάζετε και μη διακόπτετε αγωγή που ήδη παίρνετε χωρίς να μιλήσετε με τον γιατρό σας.

Πηγές

1. Patel RK, Aslam SP, Rose GM. Persistent Depressive Disorder. StatPearls, NCBI Bookshelf. Τελευταία ενημέρωση 11/8/2024.

2. National Institute of Mental Health. Depression. Αναθεώρηση 2024.

3. Chand SP, Arif H. Depression. StatPearls, NCBI Bookshelf. Τελευταία ενημέρωση 17/7/2023.

4. Schramm E και συν. Review of dysthymia and persistent depressive disorder: history, correlates, and clinical implications. Lancet Psychiatry. 2020. doi:10.1016/S2215-0366(20)30099-7

5. Murphy JA, Byrne GJ. Prevalence and correlates of the proposed DSM-5 diagnosis of Chronic Depressive Disorder. J Affect Disord. 2012. doi:10.1016/j.jad.2012.01.033

6. Klein DN, Shankman SA, Rose S. Ten-year prospective follow-up study of the naturalistic course of dysthymic disorder and double depression. Am J Psychiatry. 2006. doi:10.1176/ajp.2006.163.5.872

7. Cuijpers P και συν. Psychotherapy for chronic major depression and dysthymia: a meta-analysis. Clin Psychol Rev. 2010. doi:10.1016/j.cpr.2009.09.003

8. von Wolff A και συν. Selective serotonin reuptake inhibitors and tricyclic antidepressants in the acute treatment of chronic depression and dysthymia: a systematic review and meta-analysis. J Affect Disord. 2013. doi:10.1016/j.jad.2012.06.007