Πώς να επιλέξετε ψυχίατρο για ΔΕΠΥ ενηλίκων: 7 ερωτήσεις

Ο καλύτερος ψυχίατρος για ΔΕΠΥ ενηλίκων δεν είναι ένα όνομα σε λίστα, αλλά ένας κλινικός γιατρός με διαδικασία που μπορείτε να καταλάβετε: παίρνει πλήρες ιστορικό, χρησιμοποιεί δομημένη συνέντευξη, εξετάζει και άλλες εξηγήσεις και μένει δίπλα σας και μετά τη διάγνωση. Επτά ερωτήσεις βοηθούν να το ελέγξετε πριν κλείσετε ραντεβού. Μπορείτε να τις κάνετε σε οποιονδήποτε γιατρό, και σε εμένα.

Δεν υπάρχει αντικειμενικά «καλύτερος» ψυχίατρος. Υπάρχει καλή αντιστοιχία ανάμεσα στη δική σας κατάσταση και σε μια προσεκτική διαδικασία, και έχετε δικαίωμα να ρωτήσετε πώς λειτουργεί αυτή.

Γιατί μετράει η διαδικασία

Η ΔΕΠΥ υποδιαγιγνώσκεται και υποθεραπεύεται σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες [1]. Όμως ανακριβείς διαγνώσεις γίνονται και προς τις δύο κατευθύνσεις, και μια λάθος ετικέτα έχει κόστος. Το βρετανικό πρότυπο αξιολόγησης τονίζει ότι τόσο οι διαγνώσεις που χάνονται όσο και οι λανθασμένες οδηγούν σε κακή φροντίδα, και ότι οι εξ αποστάσεως και διαδικτυακές αξιολογήσεις χρειάζονται την ίδια αυστηρότητα με τις δια ζώσης [2]. Γι' αυτό η ποιότητα της αξιολόγησης είναι το πρώτο που κοιτάμε.

Ένα απλό σημάδι προσεκτικής διαδικασίας είναι η σειρά των βημάτων: πρώτα αξιολόγηση, μετά θεραπεία. Όταν η θεραπεία ξεκινά χωρίς διάγνωση, κανείς δεν μπορεί να πει τι αντιμετωπίζει ούτε να κρίνει αργότερα αν βοήθησε. Ένας ιατρός που αξιολογεί πριν θεραπεύσει αφήνει τη διάγνωση να καθοδηγεί το σχέδιο.

Ψυχίατρος, ψυχολόγος ή γενικός ιατρός: ποιος κάνει τι;

Εξαρτάται από τη χώρα και την υπηρεσία. Στο Ηνωμένο Βασίλειο, το NHS αναφέρει ότι τη διάγνωση ΔΕΠΥ την κάνει ειδικός, για παράδειγμα ψυχίατρος [3], και το NICE ορίζει ότι διαγιγνώσκει μόνο κατάλληλα εκπαιδευμένος ειδικός με βάση πλήρη αξιολόγηση [4]. Η φαρμακευτική αγωγή για ΔΕΠΥ πρέπει να ξεκινά και να παρακολουθείται από ειδικό [3]. Σε κάθε χώρα φάρμακα συνταγογραφεί μόνο γιατρός. Οι ψυχολόγοι και οι ψυχοθεραπευτές έχουν μεγάλο ρόλο στην ψυχολογική θεραπεία. Συνολικά, μετράει λιγότερο ο τίτλος και περισσότερο αν υπάρχει ειδική εκπαίδευση και εμπειρία στη ΔΕΠΥ ενηλίκων.

Οι 7 ερωτήσεις

1. Χρησιμοποιείτε δομημένη συνέντευξη και ποια;

Η ημιδομημένη συνέντευξη, όπως η DIVA, είναι προτεινόμενος πυρήνας της αξιολόγησης, μαζί με άλλα εργαλεία όπως CAADID ή ACE+. Το πρότυπο προειδοποιεί ότι οι λίστες ελέγχου με τικ ενέχουν κίνδυνο να επιβεβαιωθεί η αρχική υπόθεση και να χαθούν εναλλακτικές διαγνώσεις, και προτείνει τις κλίμακες μόνο ως αφετηρία για μελλοντική σύγκριση [2]. Και το NICE ορίζει ότι οι κλίμακες από μόνες τους δεν πρέπει να χρησιμοποιούνται για διάγνωση [4].

2. Θα ρωτήσετε για την παιδική μου ηλικία και θα συμμετέχει κάποιος άλλος;

Τα συμπτώματα πρέπει να ξεκινούν στην παιδική ηλικία [5], άρα μια καλή αξιολόγηση περιλαμβάνει αναπτυξιακό ιστορικό. Συνιστάται, όπου γίνεται, να λαμβάνονται πληροφορίες από άλλο άτομο που σας γνωρίζει, ιδανικά από κάποιον που σας ήξερε παιδί [2]. Αν δεν υπάρχει τέτοιο άτομο, δεν είναι εμπόδιο· απλώς το ιστορικό παίρνεται με μεγαλύτερη προσοχή. Αυτό το άρθρο βοηθά στην προετοιμασία.

3. Πώς θα ελέγξετε άλλες εξηγήσεις;

Άγχος, κατάθλιψη, προβλήματα ύπνου, τραύμα και άλλες νευροαναπτυξιακές καταστάσεις μπορεί να μοιάζουν με ΔΕΠΥ ή να συνυπάρχουν. Πάνω από το 60% των ενηλίκων με ΔΕΠΥ έχει και άλλη κατάσταση [2]. Οι συνυπάρχουσες καταστάσεις δεν αποκλείουν τη ΔΕΠΥ [5], και η ΔΕΠΥ δεν πρέπει να διαγιγνώσκεται όταν άλλη κατάσταση εξηγεί καλύτερα τα συμπτώματα [2]. Ρωτήστε πώς ο γιατρός ξεχωρίζει αυτές τις πιθανότητες. Όταν τα συμπτώματα μπορεί να έχουν περισσότερες εξηγήσεις, τις εξετάζουμε όλες, επειδή μόνο έτσι η διάγνωση ισχύει και μετά το ραντεβού.

4. Πόσο διαρκεί η αξιολόγηση και σπάει σε συνεδρίες;

Το βρετανικό πρότυπο προτείνει συνολικό χρόνο επαφής τουλάχιστον περίπου δύο ωρών στις περισσότερες περιπτώσεις, σε μία μεγάλη ή σε περισσότερες μικρότερες συνεδρίες, με ενημέρωση και συζήτηση των επιλογών θεραπείας [2]. Στο ιατρείο η αξιολόγηση είναι δομημένη συνέντευξη DIVA-5, συνήθως σε δύο συνεδρίες διάρκειας 45 λεπτών, των 130 € η καθεμία. Δείτε τη σελίδα υπηρεσίας ΔΕΠΥ ενηλίκων για τα τρέχοντα στοιχεία και το άρθρο για την αξιολόγηση για το πώς εξελίσσεται.

5. Τι γίνεται μετά τη διάγνωση;

Μια καλή αξιολόγηση τελειώνει με συζήτηση: το αποτέλεσμα εξηγείται με καθαρή γλώσσα, υπάρχει χρόνος για τις ερωτήσεις σας και συζητούνται οι επιλογές, μεταξύ των οποίων η ψυχολογική θεραπεία και, όπου ενδείκνυται, η φαρμακευτική αγωγή [2]. Ψάξτε για γιατρό που παρουσιάζει εναλλακτικές και αποφασίζει μαζί σας. Οι εναλλακτικές παρουσιάζονται και η απόφαση παίρνεται από κοινού. Κι αν το συμπέρασμα είναι «όχι ΔΕΠΥ» ή «δεν είμαστε ακόμη βέβαιοι»; Ένας καλός κλινικός εξηγεί το γιατί και λέει τι θα γίνει μετά.

6. Ποιοι έλεγχοι προηγούνται του φαρμάκου και ποιος κάνει την παρακολούθηση;

Πριν εξεταστεί φάρμακο, ο γιατρός πρέπει να αξιολογήσει την καρδιαγγειακή κατάσταση και να καταγράψει αρχικές τιμές πίεσης, σφυγμών και βάρους [2]. Κατά τη θεραπεία το NICE συμβουλεύει έλεγχο σφυγμών και πίεσης πριν και μετά τις αλλαγές δόσης και κάθε έξι μήνες, και του βάρους κάθε έξι μήνες [4]. Ρωτήστε ποιος θα κάνει την παρακολούθηση και πόσο συχνά. Το αν θα λάβετε συνταγή το αποφασίζει ο ιατρός μετά το ραντεβού. Δεν μπορεί να υποσχεθεί εκ των προτέρων, και καλό είναι να είστε επιφυλακτικοί με όποιον το υπόσχεται.

7. Πρακτικά: γλώσσα, μορφή, κόστος, χαρτιά

Μπορεί το ραντεβού να γίνει στη γλώσσα σας, δια ζώσης ή με βίντεο; Ποια είναι η αμοιβή και ποια έγγραφα θα πάρετε, π.χ. γραπτή έκθεση; Αν ζείτε στην Ελλάδα χωρίς ΑΜΚΑ ή την επισκέπτεστε, πώς γίνεται η συνταγογράφηση; Στο ιατρείο η ηλεκτρονική συνταγή χωρίς ΑΜΚΑ θέλει διαβατήριο και email. Δεν υπάρχει αποζημίωση ΕΟΠΥΥ, άρα πληρώνετε την πλήρη τιμή στο φαρμακείο, και ο κωδικός έρχεται με email και δίνεται στον φαρμακοποιό. Ισχύει και για τα ελεγχόμενα φάρμακα και είναι το ίδιο για τους τουρίστες. Λεπτομέρειες σε αυτό το άρθρο, ενώ για επισκέπτες υπάρχει και το άρθρο ψυχιατρική βοήθεια για τουρίστες στην Ελλάδα.

Παγίδες σκέψης που καλό είναι να αποφύγετε

Τρεις σκέψεις εμποδίζουν συχνά, και κάθε μία δοκιμάζεται με μια συγκεκριμένη ερώτηση.

• «Πρέπει πρώτα να βρω τον τέλειο γιατρό.» Είναι σκέψη «όλα ή τίποτα». Αν το πρώτο ραντεβού σας δώσει καθαρή διαδικασία, καθαρή εξήγηση και επόμενο βήμα, είναι αποτυχία που δεν απάντησε τα πάντα;

• «Θα έπρεπε να το είχα λύσει μόνος μου.» Ένα άκαμπτο «πρέπει». Το να δυσκολεύεστε σε ένα περιβάλλον που δεν σας ταιριάζει δεν είναι αποτυχία, είναι αναμενόμενη αντίδραση. Το να ζητήσετε αξιολόγηση είναι πρακτικό βήμα και όχι παραδοχή αδυναμίας.

• «Περιμένω την κατάλληλη στιγμή.» Η δράση προηγείται της διάθεσης. Το να κλείσετε το ραντεβού είναι η μικρή πράξη. Δεν χρειάζεται να νιώθετε έτοιμοι πρώτα.

Μια τέταρτη παγίδα είναι πιο αθόρυβη: «Θα σκεφτεί ότι η ΔΕΠΥ είναι απλώς η δικαιολογία μου για τεμπελιά.» Αυτό είναι διάβασμα σκέψης, και στηρίζεται σε έναν μύθο. Η ΔΕΠΥ είναι πραγματική κατάσταση, ένας διαφορετικός τρόπος λειτουργίας του εγκεφάλου, όχι ελάττωμα χαρακτήρα. Ένας προσεκτικός ιατρός κοιτάζει τα στοιχεία από τη ζωή σας, όχι ένα στερεότυπο.

Πότε να ζητήσετε αξιολόγηση

Το ερώτημα δεν είναι αν αναγνωρίζετε κάποια από τα χαρακτηριστικά. Ζητάμε βοήθεια όταν κάτι εμποδίζει συστηματικά τη λειτουργικότητά μας, όχι απλώς όταν υπάρχει δυσφορία. Αν αυτό περιγράφει τη δουλειά, τις σπουδές ή τις σχέσεις σας, η αξιολόγηση είναι εύλογο βήμα.

Πώς δουλεύω

Είμαι ο Δρ. Γεώργιος Μυλωνάς, ψυχίατρος και ψυχοθεραπευτής. Έχω εκπαιδευτεί στη δομημένη συνέντευξη DIVA-5 μέσω του UKAAN, έχω εξειδικευμένη εκπαίδευση στη CBT και είμαι επίσης εγγεγραμμένος στο Γενικό Ιατρικό Συμβούλιο του Ηνωμένου Βασιλείου (GMC). Οι συνεδρίες γίνονται στα ελληνικά και στα αγγλικά, στα Τρίκαλα (Άννης Κομνηνής 1-3, 3ος όροφος, 42131) και online, για Τρίκαλα, Καρδίτσα, Καλαμπάκα και online σε όλη την Ελλάδα. Μπορείτε να διαβάσετε τη διαδικασία στη σελίδα ΔΕΠΥ ενηλίκων ή να κλείσετε απευθείας στο ημερολόγιο. Αν δεν ξέρετε ακόμη τι χρειάζεστε, μια γενική ψυχιατρική εκτίμηση είναι επίσης επιλογή.

Επιλέξτε τον γιατρό του οποίου τη διαδικασία καταλαβαίνετε και οι απαντήσεις του στις επτά ερωτήσεις σάς ικανοποιούν. Το άρθρο είναι γενική ενημέρωση και δεν αντικαθιστά την ιατρική εξέταση.

Πριν από οποιαδήποτε θεραπεία για ΔΕΠΥ, ελέγχω επίσης για διπολικότητα και για το πόσο έντονο είναι αυτή τη στιγμή το άγχος ή η πεσμένη διάθεση. Αν υπάρχει υποψία διπολικότητας, σταθεροποιείται πρώτα η διάθεση· αν το άγχος ή η κατάθλιψη είναι έντονα, αντιμετωπίζονται πρώτα. Και στις δύο περιπτώσεις ο λόγος είναι ίδιος: η θεραπεία της ΔΕΠΥ θα μπορούσε να επιδεινώσει την κατάσταση.

Πηγές

1. Kooij JJS, Bijlenga D, Salerno L, et al. Updated European Consensus Statement on diagnosis and treatment of adult ADHD. Eur Psychiatry 2019;56:14-34. https://doi.org/10.1016/j.eurpsy.2018.11.001

2. Adamou M, Arif M, Asherson P, et al. The adult ADHD assessment quality assurance standard (UKAAN AQAS). Front Psychiatry 2024;15:1380410. https://doi.org/10.3389/fpsyt.2024.1380410

3. NHS. ADHD in adults (last reviewed 19 March 2025). https://www.nhs.uk/conditions/adhd-adults/

4. NICE. Attention deficit hyperactivity disorder: diagnosis and management (NG87), amended September 2019 (recommendations 1.2.10, 1.3.1-1.3.3, 1.8.5-1.8.11). Αντίγραφο στο NCBI Bookshelf: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK493361/

5. Faraone SV, Banaschewski T, Coghill D, et al. The World Federation of ADHD International Consensus Statement: 208 evidence-based conclusions about the disorder. Neurosci Biobehav Rev 2021;128:789-818. https://doi.org/10.1016/j.neubiorev.2021.01.022