ΔΕΠΥ και σπουδές: πανεπιστήμιο και εξωτερικό

Η ΔΕΠΥ γίνεται συχνά ορατή στο πανεπιστήμιο και ακόμη περισσότερο στο εξωτερικό, επειδή η εξωτερική δομή που κρατούσε τα σχολικά σας χρόνια χάνεται και πρέπει να φτιάξετε τη δική σας.

Γιατί το πανεπιστήμιο (και μια νέα χώρα) μπορεί να αναδείξει τη ΔΕΠΥ

Στο σχολείο κάποιος άλλος έβαζε το πρόγραμμα, θύμιζε τα μαθήματα και καταλάβαινε πότε μένατε πίσω. Στο πανεπιστήμιο σχεδιάζετε μόνοι σας την εβδομάδα, επιλέγετε προτεραιότητες και διαβάζετε μόνοι, συχνά με μία μεγάλη προθεσμία στο τέλος του εξαμήνου. Σύμφωνα με το PubMed, μια ανασκόπηση για φοιτητές με ΔΕΠΥ βρήκε ότι διατρέχουν μεγαλύτερο κίνδυνο ακαδημαϊκών και ψυχολογικών δυσκολιών σε σχέση με τον γενικό φοιτητικό πληθυσμό και ότι η ελεγχόμενη έρευνα για το τι βοηθά είναι ακόμη περιορισμένη [1]. Μια ανασκόπηση για την πορεία της ΔΕΠΥ σε όλη τη ζωή προσθέτει ότι τα συμπτώματα και τα συνοδά προβλήματα μπορεί να αλλάζουν με τον χρόνο, κάτι που εξηγεί γιατί οι δυσκολίες μπορεί να εμφανιστούν σε νέο στάδιο της ζωής [4].

Δεν έχει ΔΕΠΥ κάθε φοιτητής που δυσκολεύεται. Το διάβασμα την τελευταία στιγμή ή η βαρεμάρα με κάποια μαθήματα είναι συχνά. Η διαφορά είναι ένα μακροχρόνιο μοτίβο, από την παιδική ηλικία, που προκαλεί πραγματική δυσκολία σε περισσότερους από έναν τομείς της ζωής. Για τους ενήλικες, οι εκτιμήσεις επιπολασμού είναι της τάξης μερικών ποσοστιαίων μονάδων: μια παγκόσμια μετα-ανάλυση εκτίμησε 2,58% για τη μόνιμη ΔΕΠΥ ενηλίκων και 6,76% για τη συμπτωματική [3]. Είναι εκτιμήσεις πληθυσμού, όχι πρόβλεψη για το άτομο.

Οι καλοί βαθμοί στο σχολείο δεν αποκλείουν τη ΔΕΠΥ. Η ευφυΐα και η σκληρή δουλειά μπορούν να καλύπτουν τις δυσκολίες για χρόνια, ιδίως όταν τη δομή την παρέχει κάποιος άλλος. Όταν αυτή η δομή χαθεί, η προσπάθεια που δεν φαινόταν γίνεται ορατή, και ο ίδιος φοιτητής που «ήταν πάντα μια χαρά» μπορεί ξαφνικά να μείνει πίσω.

Τι αλλάζει όταν σπουδάζετε στο εξωτερικό

• Χάνετε την εξωτερική δομή. Καμία οικογενειακή ρουτίνα, κανένας γνώριμος καθηγητής, διαφορετικοί κανόνες για τις προθεσμίες.

• Φορτίο γλώσσας. Η ανάγνωση, η γραφή και η ακρόαση σε δεύτερη γλώσσα είναι πιο αργές και κουραστικές, οπότε η προσοχή εξαντλείται νωρίτερα.

• Μοναξιά. Νέο μέρος, νέοι άνθρωποι, και κανείς που να ξέρει πώς συνήθως τα βγάζετε πέρα.

• Γραφειοκρατία. Βίζα, στέγαση, τράπεζα, εγγραφές: πολλές μικρές δουλειές με συνέπειες.

Όταν όλη η στήριξή σας εξαρτάται από ένα πρόσωπο, έναν συγκάτοικο, έναν φίλο ή ένα τηλεφώνημα στο σπίτι, τότε μια αλλαγή σας αφήνει με τίποτα, επειδή η στήριξη είναι συγκεντρωμένη. Χτίστε νωρίς δεύτερη και τρίτη επαφή: έναν συμφοιτητή, μια ομάδα, έναν καθηγητή. Δεν είναι ασέβεια προς την πρώτη σχέση· είναι δίχτυ ασφαλείας.

Το να νιώθετε αποσταθεροποιημένοι τους πρώτους μήνες μιας μετακόμισης είναι αναμενόμενη αντίδραση σε πολλές αλλαγές μαζί. Δεν είναι αποτυχία ούτε, από μόνο του, ένδειξη διαταραχής.

Μια μικρή δομή για την επόμενη εβδομάδα

Δεν χρειάζεστε καινούργια ζωή. Χρειάζεστε μια μικρή δομή που επαναλαμβάνεται:

1. Ένα μέρος για τις προθεσμίες. Γράψτε όλες τις προθεσμίες σε ένα ημερολόγιο και προσθέστε τη δική σας, νωρίτερη, ημερομηνία για το πρώτο προσχέδιο.

2. Ένα μικρό ορατό αποτέλεσμα την ημέρα. Μία σελίδα διαβασμένη, μία παράγραφος γραμμένη, πέντε ασκήσεις λυμένες. Ορατό, όχι «διαβάζω λίγο».

3. Ετοιμάστε τον χώρο το προηγούμενο βράδυ. Υλικό έξω, κινητό αλλού, η πρώτη εργασία σε ένα σημείωμα.

4. Σημείωμα επανεκκίνησης. Όταν σταματάτε, γράψτε μία γραμμή: «Επόμενο: ξεκινάω την ενότητα 3 της εργαστηριακής αναφοράς.» Κάνει την επιστροφή ευκολότερη.

5. Δεκάλεπτη ανασκόπηση την Κυριακή. Τι δούλεψε, τι όχι, ποια είναι η μία αλλαγή της επόμενης εβδομάδας;

Η δράση προηγείται της διάθεσης. Ξεκινήστε με δέκα λεπτά· μην περιμένετε να έχετε όρεξη για διάβασμα.

Αν παρατηρείτε ότι αποφεύγετε συνεχώς μία εργασία (ένα e-mail σε καθηγητή, μια αναφορά, μια φόρμα), τότε η αποφυγή συντηρεί το πρόβλημα, επειδή η εργασία μεγαλώνει στο μυαλό σας ενώ τίποτα δεν αλλάζει. Διαλέξτε το μικρότερο βήμα που μπορείτε να κάνετε σήμερα και δείτε το ως πείραμα: τι συμβαίνει όταν το στείλω;

Όταν ένα κακό αποτέλεσμα γίνεται ετυμηγορία

Μετά από μια αποτυχία σε εξέταση ή μια χαμένη προθεσμία, πολλοί φοιτητές καταλήγουν γρήγορα στο «δεν κάνω για αυτό». Αυτό είναι άσπρο-μαύρη σκέψη. Ελέγξτε την με συγκεκριμένες ερωτήσεις: αν κόψετε ένα μάθημα και περάσετε τα υπόλοιπα, είστε αποτυχημένος φοιτητής; Τι θα λέγατε σε έναν φίλο στην ίδια θέση; Ποιο είναι το επόμενο συγκεκριμένο βήμα;

Η συμπόνια προς τον εαυτό δεν είναι οίκτος· είναι αναγνώριση της δύναμής σας και χρήση της για το επόμενο βήμα.

Μια άλλη ετυμηγορία που φοβούνται κάποιοι φοιτητές είναι «η ΔΕΠΥ είναι απλώς δικαιολογία για τεμπελιά». Δεν είναι. Η ΔΕΠΥ είναι πραγματική κατάσταση, ένας διαφορετικός τρόπος λειτουργίας του εγκεφάλου, όχι ελάττωμα. Το να της δώσετε όνομα δεν χαμηλώνει τον πήχη· δείχνει πού πηγαίνει η προσπάθειά σας και κάνει πιο εύκολο να την κατευθύνετε.

Πώς ζητάτε υποστήριξη από το ίδρυμά σας

Πολλά πανεπιστήμια έχουν υπηρεσία φοιτητικής υποστήριξης ή προσβασιμότητας. Ρωτήστε τι προσφέρουν και ποια έγγραφα χρειάζονται πριν ξοδέψετε χρήματα για γνωμάτευση. Η διάγνωση δεν εγγυάται συγκεκριμένη προσαρμογή: αποφασίζει κάθε ίδρυμα.

Ελλάδα: δεν έχω επαληθεύσει τους κανόνες για προσαρμογές στις εξετάσεις ή τις σπουδές στα ελληνικά πανεπιστήμια, γι’ αυτό δεν τους δηλώνω εδώ. Επικοινωνήστε με τη γραμματεία του τμήματος ή τη φοιτητική μέριμνα και ρωτήστε τι ζητούν.

Ηνωμένο Βασίλειο: για την Αγγλία, η σελίδα του GOV.UK για το Disabled Students’ Allowance λέει ότι βοηθά με κόστη που σχετίζονται με τις σπουδές για φοιτητές με «ψυχική δυσκολία, μακροχρόνια ασθένεια ή οποιαδήποτε άλλη αναπηρία», ότι το είδος της στήριξης εξαρτάται από τις ατομικές ανάγκες και ότι χρειάζεται αξιολόγηση αναγκών πριν από την απόφαση. Η σελίδα δεν αναφέρει ονομαστικά τη ΔΕΠΥ και δεν λέει πώς εφαρμόζεται στη Σκωτία, την Ουαλία ή τη Βόρεια Ιρλανδία [5]. Ελέγξτε τη σελίδα και το ίδρυμά σας.

Άλλες χώρες: δεν έχει επαληθευτεί. Αναζητήστε τις επίσημες σελίδες φοιτητικής υποστήριξης ή υπηρεσιών αναπηρίας της κάθε χώρας.

Αν φοβάστε να ρωτήσετε, ορίστε ένα βήμα: γράψτε ένα e-mail με μία ερώτηση («Ποια υποστήριξη υπάρχει για φοιτητές με δυσκολίες προσοχής και ποια έγγραφα χρειάζεστε;»). Τις λεπτομέρειες τις προσθέτετε μετά.

Αν θέλετε αξιολόγηση

Πρέπει να είστε 18 ετών και άνω. Στο ιατρείο η αξιολόγηση γίνεται με τη δομημένη συνέντευξη DIVA-5, συνήθως σε δύο συνεδρίες διάρκειας 45 λεπτών, των 130 €, και ο ιατρός αποφασίζει για οποιαδήποτε θεραπεία μόνο μετά το ραντεβού. Αν βρίσκεστε εκτός Ελλάδας, ρωτήστε πριν κλείσετε. Ο υπάρχων οδηγός για την αξιολόγηση εξηγεί τη διαδικασία και ο οδηγός προετοιμασίας τι να συγκεντρώσετε: σχολικούς ελέγχους, παραδείγματα από τις σπουδές σας και λίστα με τα φάρμακα που παίρνετε, στη γλώσσα της χώρας όπου σπουδάσατε. Μια έκθεση που περιγράφει τη λειτουργική δυσκολία με πραγματικά παραδείγματα είναι πολύ πιο χρήσιμη σε ένα πανεπιστήμιο ή σε άλλον κλινικό από μια γυμνή ετικέτα [6]. Το αν θα ξεκινήσετε ψυχοθεραπεία, φαρμακευτική αγωγή ή και τα δύο συζητιέται μαζί σας ως εναλλακτικές, με τις πιθανές παρενέργειες να εξετάζονται εκ των προτέρων και με ένα διάστημα δοκιμής.

Στην αξιολόγηση ρωτάμε συγκεκριμένα για το διάβασμα. Φράσεις όπως «δεν συγκεντρώνομαι στο διάβασμα» ή «πρέπει να υπογραμμίζω για να καταλάβω» είναι χρήσιμη αφετηρία. Όταν δυσκολεύει η ίδια η ανάγνωση ή η γραφή, πέρα από την προσοχή, μπορεί να προταθεί ξεχωριστή αξιολόγηση για δυσλεξία, γιατί χρειάζεται δικό της είδος υποστήριξης.

Πότε να ζητήσετε βοήθεια

Το ερώτημα δεν είναι αν το διάβασμα είναι δύσκολο· είναι αν η δυσκολία είναι συστηματική, κρατά χρόνια και εμποδίζει συνεχώς τις σπουδές, τις σχέσεις ή την υγεία σας, και όχι απλώς αν είναι δυσάρεστη. Αν ναι, κλείστε ραντεβού.

Κλείστε ραντεβού

Περιοχή: Τρίκαλα, Καρδίτσα, Καλαμπάκα και online σε όλη την Ελλάδα. Άννης Κομνηνής 1-3, 3ος όροφος, 42131 Τρίκαλα.

Πηγές

1. Weyandt LL, DuPaul GJ. ADHD in college students: developmental findings. Developmental Disabilities Research Reviews 2008;14(4):311-9. PubMed PMID 19072759. https://doi.org/10.1002/ddrr.38

2. Kooij JJS, et al. Updated European Consensus Statement on diagnosis and treatment of adult ADHD. European Psychiatry 2019;56:14-34. PubMed PMID 30453134. https://doi.org/10.1016/j.eurpsy.2018.11.001 (γενική βάση: οι ενήλικες διαγιγνώσκονται με δομημένη κλινική αξιολόγηση)

3. Song P, et al. The prevalence of adult attention-deficit hyperactivity disorder: a global systematic review and meta-analysis. Journal of Global Health 2021;11:04009. PubMed PMID 33692893. https://doi.org/10.7189/jogh.11.04009

4. Franke B, et al. Live fast, die young? A review on the developmental trajectories of ADHD across the lifespan. European Neuropsychopharmacology 2018;28(10):1059-1088. PubMed PMID 30195575. https://doi.org/10.1016/j.euroneuro.2018.08.001

5. GOV.UK, Disabled Students’ Allowance (DSA), διαβάστηκε 29/10/2026 (ημερομηνία ενημέρωσης σελίδας: 13/11/2024): https://www.gov.uk/disabled-students-allowance-dsa

6. Adamou M, et al. The adult ADHD assessment quality assurance standard. Frontiers in Psychiatry 2024;15:1380410. PubMed PMID 39156609. https://doi.org/10.3389/fpsyt.2024.1380410