AuDHD: όταν αυτισμός και ΔΕΠΥ συνυπάρχουν στον ίδιο ενήλικα

Το AuDHD είναι ανεπίσημος όρος για τη συνύπαρξη αυτισμού και ΔΕΠΥ στον ίδιο άνθρωπο. Δεν είναι ξεχωριστή διάγνωση και κάθε μία από τις δύο καταστάσεις χρειάζεται τη δική της αξιολόγηση. Οι δύο καταστάσεις αλληλοκαλύπτονται, και στους ενήλικες συχνά αναγνωρίζεται η μία και χάνεται η άλλη, επειδή η πρώτη εξηγεί αρκετά από την εικόνα.

Τι σημαίνει AuDHD και τι δεν σημαίνει

Ο όρος είναι συνδυασμός των λέξεων autism και ADHD. Περιγράφει κάποιον που πληροί τα κριτήρια και για τις δύο καταστάσεις, όχι μια τρίτη διαταραχή. Τα διαγνωστικά εγχειρίδια τις αντιμετωπίζουν ως δύο διαφορετικές νευροαναπτυξιακές διαγνώσεις και από το DSM-5 (2013) και οι δύο μπορούν επίσημα να τεθούν στον ίδιο άνθρωπο [2]. Πριν από αυτό, πολλοί κλινικοί μάθαιναν ότι η μία αποκλείει την άλλη. Έτσι αρκετοί άνθρωποι έμεναν με μισή εξήγηση.

Στην ίδια λογική κινείται και το NICE για τη ΔΕΠΥ: η διάγνωση δεν πρέπει να αποκλείεται μόνο επειδή υπάρχει μια αναπτυξιακή κατάσταση όπως ο αυτισμός [3]. Και οι δύο ξεκινούν στην παιδική ηλικία, ακόμη κι όταν αναγνωρίζονται πολύ αργότερα.

Πόσο συχνή είναι η συνύπαρξη;

Μια μεγάλη μετα-ανάλυση 96 μελετών έδειξε ότι περίπου το 28% των ανθρώπων με αυτισμό είχε και διάγνωση ΔΕΠΥ (95% διάστημα εμπιστοσύνης 25–32%), το υψηλότερο ποσοστό ανάμεσα στις ψυχιατρικές διαγνώσεις που εξετάστηκαν [1]. Οι μελέτες διέφεραν πολύ μεταξύ τους, οπότε το νούμερο δείχνει τάξη μεγέθους και όχι ακριβές ποσοστό για τον καθένα. Επίσης ισχύει προς μία κατεύθυνση: λέει πόσοι αυτιστικοί έχουν ΔΕΠΥ, όχι πόσοι με ΔΕΠΥ είναι αυτιστικοί.

Γιατί η εικόνα μπερδεύει

Η ίδια συμπεριφορά μπορεί να έχει διαφορετική αιτία, γι’ αυτό δεν αρκεί να μετράμε κοινά χαρακτηριστικά. Όταν δύο άνθρωποι κάνουν το ίδιο πράγμα για διαφορετικούς λόγους, η χρήσιμη ερώτηση είναι το «γιατί», επειδή η απάντηση καθορίζει τι θα βοηθήσει. Μερικές ερωτήσεις της αξιολόγησης:

• Ρουτίνα. Κρατάτε αυστηρό πρόγραμμα επειδή χωρίς αυτό ξεχνάτε και αποδιοργανώνεστε (πιο τυπικό της ΔΕΠΥ), επειδή οι αλλαγές στα σχέδια σάς αναστατώνουν από μόνες τους (πιο τυπικό του αυτισμού), ή και τα δύο;

• Θόρυβος και πολυκοσμία. Χάνετε τον ειρμό σας επειδή όλα τραβούν την προσοχή σας ή επειδή το αισθητηριακό φορτίο γίνεται ασήκωτο; Οι οδηγίες του NICE για τον αυτισμό αναφέρουν ως στοιχείο προς διερεύνηση τόσο την υπερευαισθησία όσο και την υποευαισθησία στα αισθητηριακά ερεθίσματα [4].

• Κοινωνική ζωή. Οι συζητήσεις δυσκολεύουν επειδή διακόπτετε και χάνετε το νήμα, επειδή οι άγραφοι κανόνες είναι δύσκολο να διαβαστούν ή επειδή εξαντλείστε από την προσπάθεια να παίζετε έναν ρόλο;

Όταν συνυπάρχουν, οι δύο τάσεις μπορεί να τραβούν σε αντίθετες κατευθύνσεις: ανάγκη για δομή και αδυναμία να τη διατηρήσετε, ή αναζήτηση ερεθισμάτων και εξάντληση από αυτά. Οι περιγραφές αυτές είναι αφορμή για συζήτηση, όχι διάγνωση.

Μια ακόμη ερώτηση βοηθά για την κοινωνική ζωή: ήσασταν πάντα συγκρατημένοι ή αποτραβηχτήκατε μετά από χρόνια δυσκολιών; Η συστολή που υπάρχει από νωρίς είναι άλλο πράγμα από την αποφυγή που μαθαίνεται όταν πολλές συζητήσεις πήγαν στραβά. Η απάντηση αλλάζει το πού στοχεύει η υποστήριξη.

Γιατί το ένα χάνεται στους ενήλικες

Πολλοί ενήλικες μαθαίνουν να κρύβουν τις δυσκολίες τους. Μια συστηματική ανασκόπηση για την κοινωνική «συγκάλυψη» (camouflaging) σε αυτιστικούς ενήλικες και νέους βρήκε ότι υποκινείται από την αυτοπροστασία και την επιθυμία για επαφή με τους άλλους, ότι αναφέρεται συχνότερα στις γυναίκες και ότι συνδέεται με χειρότερη ψυχική υγεία [5]. Μια δεύτερη ανασκόπηση κατέληξε σε παρόμοιο συμπέρασμα για το ψυχοκοινωνικό κόστος [6]. Όταν κρύβετε την προσπάθεια για χρόνια, η προσπάθεια δεν χάνεται. Εμφανίζεται αργότερα ως εξάντληση, και ένας γιατρός που σας γνωρίζει για πρώτη φορά μπορεί να δει μόνο το γυαλισμένο αποτέλεσμα.

Άλλο συχνό μοτίβο είναι να έχουν προηγηθεί άλλες διαγνώσεις. Σε ολλανδικό μητρώο με 1.211 αυτιστικούς ενήλικες, το 24,6% ανέφερε τουλάχιστον μία προηγούμενη ψυχιατρική διάγνωση που σήμερα θεωρεί λανθασμένη: το 31,7% των γυναικών και το 16,7% των ανδρών. Συχνότερες ήταν η διαταραχή προσωπικότητας, το άγχος και οι διαταραχές διάθεσης [7]. Τα στοιχεία είναι αυτοαναφερόμενα και από εθελοντές, άρα δείχνουν ένα μοτίβο και όχι ακριβές ποσοστό. Δεν σημαίνει ότι οι προηγούμενες διαγνώσεις ήταν πάντα λάθος· το άγχος και η κατάθλιψη συνυπάρχουν συχνά και με τη ΔΕΠΥ και με τον αυτισμό.

Προσέξτε τις σκέψεις που σας κρατούν κολλημένους, γιατί συχνά είναι παγίδες. Το «όλοι οι άλλοι τα καταφέρνουν, εγώ είμαι τεμπέλης» είναι υπεργενίκευση. Το «αν δεν το κάνω τέλεια, απέτυχα» είναι άσπρο-μαύρη σκέψη. Το «πρέπει να τα βγάζω πέρα όπως όλοι» είναι κανόνας που σας δόθηκε, όχι γεγονός. Δοκιμάστε τες με μια συγκεκριμένη ερώτηση: αν ένα πρόγραμμα αλλάξει και χρειάζεστε ένα βράδυ μόνοι για να συνέλθετε, είναι αδυναμία ή πληροφορία για το τι χρειάζεται το σύστημά σας;

Το να μην είστε καλά σε ένα περιβάλλον που δεν ταιριάζει στον τρόπο που λειτουργεί το μυαλό σας δεν είναι αποτυχία. Είναι αναμενόμενη αντίδραση.

Πώς γίνεται η αξιολόγηση

• Αναπτυξιακό ιστορικό. Προσοχή, παρορμητικότητα, κοινωνική επικοινωνία, επαναλαμβανόμενα μοτίβα, αισθητηριακές εμπειρίες και πώς ήταν όλα αυτά στο σχολείο. Βοηθούν παλιά σχολικά έγγραφα και, αν γίνεται, ένας γονιός ή κάποιος που σας γνώριζε ως παιδί. Το ίδιο συστήνει το NICE για την αξιολόγηση του αυτισμού [4].

• Δομημένη συνέντευξη για τη ΔΕΠΥ. Στο ιατρείο χρησιμοποιώ τη DIVA-5, που περνά από τα 18 συμπτώματα του DSM-5 για την παιδική και την ενήλικη ζωή, με παραδείγματα και με την επίπτωση σε διαφορετικούς τομείς της ζωής [8].

• Άλλες καταστάσεις. Άγχος, κατάθλιψη, προβλήματα ύπνου και χρήση ουσιών μπορεί να μοιάζουν με τις δύο καταστάσεις ή να συνυπάρχουν μαζί τους. Το ίδιο το DIVA Foundation τονίζει ότι χρειάζεται και γενική ψυχιατρική αξιολόγηση δίπλα στη συνέντευξη [8].

• Ειδική ματιά στον αυτισμό όταν υπάρχουν ενδείξεις. Το NICE συστήνει ολοκληρωμένη αξιολόγηση αυτισμού από εκπαιδευμένους, ικανούς επαγγελματίες, κατά προτίμηση ομαδική και με πληροφορίες από κάποιον που σας γνώριζε ή από έγγραφα για την πρώιμη ανάπτυξη [4]. Ένα σύντομο ερωτηματολόγιο μπορεί μόνο να δώσει το έναυσμα, όχι να το αντικαταστήσει.

Το ερωτηματολόγιο ASRS αυτού του site ελέγχει μόνο για ΔΕΠΥ. Το αποτέλεσμά του δεν λέει τίποτα για αυτισμό, προς καμία κατεύθυνση. Τα ερωτηματολόγια περιγράφονται στη σελίδα των τεστ και η διαδικασία, το κόστος και ο τρόπος της αξιολόγησης ΔΕΠΥ εξηγούνται στο άρθρο για την αξιολόγηση ΔΕΠΥ ενηλίκων.

Τι αξιολογώ και τι παραπέμπω. Η εστίαση του ιατρείου είναι η ΔΕΠΥ ενηλίκων. Αν το ιστορικό σας δείχνει προς τον αυτισμό, θα σας το πω ανοιχτά, θα εξηγήσω τι βλέπω και θα συζητήσουμε τα επόμενα βήματα, που μπορεί να περιλαμβάνουν παραπομπή για εξειδικευμένη αξιολόγηση αυτισμού. Αν χρειάζεστε επίσημη διάγνωση αυτισμού ή έκθεση για συγκεκριμένο φορέα, επικοινωνήστε με το ιατρείο πριν κλείσετε ραντεβού, για να συμφωνήσουμε τι είναι εφικτό. Παρακολουθώ μεταπτυχιακές σπουδές στον αυτισμό.

Τι βοηθά όταν το μάθετε

Ο αυτισμός δεν είναι κάτι που «θεραπεύεται». Η υποστήριξη σημαίνει προσαρμογές και εργαλεία που μειώνουν την υπερφόρτωση: σταθερές αλλά ευέλικτες ρουτίνες, πιο ήσυχος χώρος εργασίας, γραπτές οδηγίες και ψυχοθεραπεία που ταιριάζει στον τρόπο που σκέφτεστε. Η ΔΕΠΥ έχει τις δικές της τεκμηριωμένες θεραπείες, αλλά η αντιμετώπιση της ΔΕΠΥ δεν θεραπεύει τον αυτισμό, και οι αισθητηριακές και κοινωνικές διαφορές χρειάζονται άλλου είδους στήριξη [2].

Το πλάνο χτίζεται από κοινού. Έχετε μπροστά σας τις εναλλακτικές, μεταξύ τους και τη στήριξη ή τη δουλειά μέσω ψυχοθεραπείας, και όπου η φαρμακευτική αγωγή είναι μία από αυτές, η απόφαση είναι κοινή και οι πιθανές παρενέργειες συζητιούνται από την αρχή, με χρονοδιάγραμμα και περίοδο δοκιμής. Όταν υπάρχουν και οι δύο καταστάσεις, το NICE επισημαίνει μεγαλύτερο κίνδυνο αλλοιωμένης ευαισθησίας και απρόβλεπτων αντιδράσεων στα φάρμακα στους αυτιστικούς ενήλικες, γι’ αυτό η προσέγγιση γίνεται με επιπλέον προσοχή [4]. Το αν θα προταθεί καθόλου αποφασίζεται μετά την αξιολόγηση, όχι πριν.

Μετά την αξιολόγηση φεύγετε με κοινή κατανόηση του προφίλ σας, συγκεκριμένα επόμενα βήματα και ορισμένο διάστημα για να δούμε πώς λειτουργούν.

Η ύστερη διάγνωση μπορεί να φέρει πένθος για όσα θα μπορούσαν να ήταν πιο εύκολα. Είναι φυσιολογικό να πενθείτε εμπειρίες που χάσατε. Είναι μέρος της επούλωσης. Η συμπόνια προς τον εαυτό δεν είναι οίκτος, είναι αναγνώριση της δύναμής σας.

Όταν η ψυχοθεραπεία είναι μέρος του σχεδίου, η γνωσιακή συμπεριφορική θεραπεία (CBT) που χρησιμοποιώ για ΔΕΠΥ και αυτισμό είναι δομημένη, σύντομη και εστιασμένη σε δεξιότητες για το παρόν. Ένα παράδειγμα είναι το παιχνίδι ρόλων: εξασκείστε σε έναν πιο διπλωματικό τρόπο να πείτε κάτι, ώστε η ευθύτητα να μη σας κοστίζει μια σχέση.

Πότε να ζητήσετε αξιολόγηση και ένα πρώτο βήμα

Το ερώτημα δεν είναι «νιώθω διαφορετικός/ή;». Το ερώτημα είναι αν αυτές οι δυσκολίες εμποδίζουν σε τακτική βάση τη δουλειά, τις σχέσεις ή την καθημερινή λειτουργικότητα. Η απλή δυσφορία δεν είναι το κριτήριο. Το κριτήριο είναι να εμποδίζει, ξανά και ξανά.

Δεν χρειάζεστε ετικέτα για να ξεκινήσετε. Αν περιμένετε να νιώσετε έτοιμοι, συνήθως μένετε στάσιμοι, επειδή η αποφυγή δεν απαντά ποτέ στο ερώτημα. Η δράση προηγείται της διάθεσης, οπότε κάντε ένα μικρό βήμα τώρα: σημειώστε λίγες πραγματικές καταστάσεις, όπως μια θορυβώδη εβδομάδα στη δουλειά, ένα πρόγραμμα που άλλαξε, μια κοινωνική εκδήλωση και πόσο κράτησε η ανάρρωση, μια εργασία που δεν μπορούσατε να ξεκινήσετε. Προσθέστε ό,τι θυμάστε από το σχολείο και φέρτε παλιά έγγραφα αν έχετε. Μην στηρίζεστε σε διαδικτυακά τεστ για να λύσετε το ερώτημα· είναι αφορμή για συζήτηση, όχι αποτέλεσμα.

Δέχομαι ενήλικες στα Τρίκαλα, την Καρδίτσα, την Καλαμπάκα και online σε όλη την Ελλάδα, στα ελληνικά ή τα αγγλικά. Η αξιολόγηση της ΔΕΠΥ γίνεται συνήθως σε 2 συνεδρίες διάρκειας 45 λεπτών, των 130 € η καθεμία. Στη σελίδα ΔΕΠΥ ενηλίκων θα βρείτε τις λεπτομέρειες και μπορείτε να κλείσετε ραντεβού απευθείας.

Ενημερωτικό περιεχόμενο. Δεν αντικαθιστά την εξατομικευμένη αξιολόγηση.

Πηγές

1. Lai MC, Kassee C, Besney R, et al. Prevalence of co-occurring mental health diagnoses in the autism population: a systematic review and meta-analysis. Lancet Psychiatry 2019;6(10):819-829. https://doi.org/10.1016/S2215-0366(19)30289-5

2. Young S, Hollingdale J, Absoud M, et al. Guidance for identification and treatment of individuals with attention deficit/hyperactivity disorder and autism spectrum disorder based upon expert consensus. BMC Med 2020;18:146. https://doi.org/10.1186/s12916-020-01585-y

3. NICE. Attention deficit hyperactivity disorder: diagnosis and management (NG87), recommendations 1.3.1–1.3.4. https://www.nice.org.uk/guidance/ng87/chapter/recommendations (ανακτήθηκε 29/10/2026)

4. NICE. Autism spectrum disorder in adults: diagnosis and management (CG142), recommendations 1.2.3, 1.2.5, 1.2.7, 1.3.2. https://www.nice.org.uk/guidance/cg142/chapter/recommendations (ανακτήθηκε 29/10/2026)

5. Klein J, Krahn R, Howe S, et al. A systematic review of social camouflaging in autistic adults and youth: Implications and theory. Dev Psychopathol 2024;37(3):1320-1334. https://doi.org/10.1017/S0954579424001159

6. Zhuang S, Tan DW, Reddrop S, et al. Psychosocial factors associated with camouflaging in autistic people and its relationship with mental health and well-being: a mixed methods systematic review. Clin Psychol Rev 2023;105:102335. https://doi.org/10.1016/j.cpr.2023.102335

7. Kentrou V, Livingston LA, Grove R, et al. Perceived misdiagnosis of psychiatric conditions in autistic adults. eClinicalMedicine 2024;71:102586. https://doi.org/10.1016/j.eclinm.2024.102586

8. DIVA Foundation. About DIVA-5. https://www.divacenter.eu/diva-5/about-diva-5/ (ανακτήθηκε 29/10/2026)